Ngay từ những tháng đầu triển khai công tác xây dựng nông thôn mới, cách tiếp cận giữa các địa phương đã có sự khác biệt. Có nơi ưu tiên hoàn thiện cơ chế, chính sách và phân bổ nguồn lực để tạo nền tảng tổ chức thực hiện, các nơi đều phát huy lợi thế địa phương, lựa chọn phát triển sản phẩm OCOP và sản phẩm chủ lực nhằm tạo động lực cho kinh tế nông thôn…
Xây dựng nông thôn mới ngày càng giàu đẹp. Ảnh: VGP
Phát triển sản phẩm OCOP và sản phẩm chủ lực
Những lựa chọn này phản ánh quá trình cụ thể hóa chương trình phù hợp với điều kiện và nhu cầu phát triển của từng địa phương.
Theo Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia, đến hết tháng 6/2026, 31/34 tỉnh, thành phố đã hoàn thành phân loại nhóm xã; 16 địa phương ban hành kế hoạch thực hiện chương trình giai đoạn 2026-2030; 6 địa phương ban hành nghị quyết của HĐND về nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách Nhà nước; đồng thời 8 tỉnh, thành phố xây dựng đề án, kế hoạch phát triển sản phẩm OCOP và sản phẩm chủ lực của địa phương.
Một số địa phương đã chủ động xây dựng đề án, chính sách phù hợp với lợi thế và nhu cầu thực tế, như phát triển sản phẩm OCOP, kinh tế tuần hoàn, du lịch nông thôn…
Đơn cử, thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035, tỉnh Ninh Bình đã thành lập Ban Chỉ đạo cấp tỉnh và quy chế hoạt động. Cơ bản các xã đã thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện chương trình ở cấp xã.
Về xây dựng nông thôn mới, Ninh Bình phấn đấu đến năm 2030: Thu nhập bình quân của người dân nông thôn trên địa bàn tỉnh gấp 2,5 - 3 lần so với năm 2020; có 70% số xã trở lên đạt chuẩn nông thôn mới; có 12% số xã trở lên đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại; có thêm 200 sản phẩm đạt OCOP từ 3 sao trở lên, trong đó có ít nhất 4 sản phẩm đạt 5 sao...
Với tỉnh Khánh Hòa, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh đang bước vào giai đoạn nước rút, góp phần thực hiện mục tiêu đưa Khánh Hòa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.
Ông Nguyễn Duy Quang - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, sau thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và sáp nhập tỉnh, toàn tỉnh Khánh Hòa có 48 xã. Trong đó, có 32 xã được sáp nhập từ các xã đã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới; 16 xã còn lại được sáp nhập từ các xã, trong đó có những xã chưa được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới giai đoạn 2021 - 2025.
Theo mục tiêu đề ra, đến hết năm 2027, toàn tỉnh có 100% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó ít nhất 10% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại. Giai đoạn từ năm 2028 đến năm 2030, các địa phương tiếp tục duy trì kết quả đạt được và phấn đấu gia tăng số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại.
Đề án định hướng phát triển kinh tế nông thôn theo hướng xanh, tuần hoàn và bền vững, gắn với quá trình đô thị hóa và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đồng thời, tỉnh đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số nhằm hình thành các khu dân cư thông minh, an toàn và giàu bản sắc văn hóa.
Khánh Hòa đang từng bước tạo nền tảng để hoàn thành mục tiêu đến năm 2027 có 100% xã đạt chuẩn nông thôn mới.
Hay như tại Phú Thọ, địa phương định hướng phát triển kinh tế tuần hoàn gắn với OCOP, làng nghề và du lịch nông thôn nhằm hình thành chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ, đồng thời khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa bản địa trong phát triển kinh tế nông thôn.
Quảng Ninh đặt mục tiêu hoàn thành chương trình nông thôn mới trước kế hoạch chung 1 năm, vào năm 2029. Ảnh minh họa: Cổng Thông tin tỉnh Quảng Ninh
Rút ngắn khoảng cách thu nhập giữa nông thôn với đô thị
Cùng chung mục tiêu, tỉnh Quảng Ninh, qua rà soát, tỉnh hiện có 22 xã và 2 đặc khu thuộc phạm vi chương trình, trong đó một số địa phương đã đạt từ 70-90% các tiêu chí nông thôn mới. Trên cơ sở đánh giá hiện trạng, tỉnh xây dựng lộ trình cụ thể cho từng nhóm xã, đồng thời đặt mục tiêu hoàn thành chương trình trước kế hoạch chung một năm, vào năm 2029.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Văn Công cho biết tỉnh dự kiến dành khoảng 9.785 tỷ đồng cho chương trình trong giai đoạn 2026-2030, riêng năm 2026 đã bố trí khoảng 2.400 tỷ đồng để các xã, phường triển khai ngay các nhiệm vụ.
Không chỉ đầu tư hạ tầng, Quảng Ninh còn hướng tới xây dựng mô hình "nông thôn mới hiện đại"; ban hành chính sách đặc thù nhằm phát triển các vùng sản xuất tập trung, thúc đẩy OCOP gắn với du lịch nông thôn, qua đó rút ngắn khoảng cách thu nhập giữa miền núi với đồng bằng và giữa nông thôn với đô thị.
Cùng chung quyết tâm nhưng với điều kiện xuất phát khác nhau, tỉnh Quảng Trị lựa chọn phù hợp với khả năng nguồn lực của địa phương. Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Bảo, Quảng Trị đặt mục tiêu đến năm 2030 có 60% số xã đạt chuẩn nông thôn mới; riêng năm 2026 phấn đấu có thêm 14 xã đạt chuẩn và triển khai thí điểm 2 xã nông thôn mới hiện đại.
Có thể thấy, giai đoạn 2026-2030 không còn đặt ra một khuôn mẫu triển khai chung cho tất cả địa phương. Trên nền tảng mục tiêu và cơ chế thống nhất, quyền chủ động được mở rộng để mỗi địa phương lựa chọn cách triển khai phù hợp. Sự linh hoạt trong tổ chức thực hiện tạo điều kiện để từng địa phương phát huy lợi thế, giải quyết những vấn đề đặt ra từ thực tiễn và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Đây cũng là nền tảng để Chương trình Mục tiêu quốc gia từng bước đi vào thực chất, góp phần phát triển nông thôn bền vững và nâng cao đời sống người dân.
