Sự ổn định chiến lược dựa trên nỗi sợ hãi

Nhận định trên được ông Dmitry Trenin, thành viên của Hội đồng Quan hệ Quốc tế Nga (RIAC) đưa ra trong bài viết được đăng tải bởi RT.

Thứ Năm, ngày 5 tháng 2 năm 2026. Đây là ngày Hiệp ước Giảm vũ khí chiến lược Nga-Mỹ (START) hết hạn. Mặc dù điều này tượng trưng cho việc khép lại một chương kéo dài nhiều năm về kiểm soát vũ khí hạt nhân, nhưng trên thực tế, kỷ nguyên đàm phán có ý nghĩa giữa Nga và Mỹ trong lĩnh vực này đã kết thúc từ lâu.

Nguyên nhân vừa mang tính khách quan vừa mang tính chính trị. Địa chính trị toàn cầu đã trải qua những thay đổi mang tính kiến ​​tạo.

Đa cực hạt nhân giờ đây đã trở thành hiện thực. Các loại vũ khí thông thường tiên tiến có thể đạt được những hiệu quả chiến lược mà trước đây chỉ có vũ khí hạt nhân mới có thể tạo ra.

Các lĩnh vực đối đầu mới đã mở ra trong không gian mạng, không gian vũ trụ, và thậm chí cả công nghệ sinh học. Những giới hạn về số lượng đầu đạn và hệ thống phóng cũ đã trở nên không còn phù hợp với thực tế quân sự.

Yếu tố chủ quan mang tính quyết định là sự không muốn ràng buộc ngày càng tăng của Washington với những cam kết được đưa ra trong một bối cảnh lịch sử khác, giai đoạn cuối Chiến tranh Lạnh và hậu quả của nó.

Kiểm soát vũ khí thường được đánh đồng với sự ổn định chiến lược. Điều đó chỉ đúng một phần. Việc giới hạn kho vũ khí hạt nhân một cách có thể kiểm chứng được giúp cho việc lập kế hoạch quân sự trở nên dễ dự đoán hơn và có thể giảm thiểu rủi ro tính toán sai lầm. Nhưng các hiệp ước không đảm bảo hòa bình.

Mùa xuân năm 2022, trong khi Hiệp ước New START vẫn còn hiệu lực trên danh nghĩa, Mỹ đã công khai tuyên bố mục tiêu giáng một đòn chiến lược vào Nga trong cuộc xung đột ủy nhiệm ở Ukraine. Đồng thời, Washington đề xuất tham vấn về "ổn định chiến lược".

Trên thực tế, Mỹ tìm cách làm suy yếu một siêu cường hạt nhân trong một cuộc chiến tranh thông thường trong khi vẫn duy trì các cơ chế kiểm soát vũ khí giúp bảo vệ mình khỏi hậu quả của việc leo thang xung đột. Mâu thuẫn đó đã cho thấy sự trống rỗng của khuôn khổ cũ.

Với việc hệ thống kiểm soát vũ khí song phương hiện đã gần như biến mất, nhiều người cảnh báo về một cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân mới hoặc thậm chí là chiến tranh. Đồng hồ Ngày tận thế đang tiến gần hơn đến nửa đêm.

Tuy nhiên, cần nhớ rằng: ngay từ đầu, kiểm soát vũ khí chỉ hạn chế hai cường quốc. Moscow và Washington bị hạn chế, trong khi lực lượng hạt nhân của Anh, Pháp và Trung Quốc chưa bao giờ bị hạn chế. Lực lượng hạt nhân của Israel, Ấn Độ, Pakistan hay Triều Tiên cũng vậy.

Trong khi đó, sự cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc đang leo thang. Ấn Độ và Pakistan một lần nữa lại thử thách giới hạn của sự đối đầu. Israel và Mỹ vẫn tập trung vào khả năng hạt nhân và tên lửa của Iran.

Tại châu Âu, Anh và Pháp theo đuổi các chính sách có nguy cơ dẫn đến xung đột quân sự trực tiếp với Nga.

Trong thế kỷ 21, sự ổn định chiến lược không còn có thể được định nghĩa bằng sự cân bằng gần đúng giữa hai cường quốc hoặc bằng các giới hạn ràng buộc về mặt pháp lý đối với các loại vũ khí cụ thể.

Trên hết, nó phụ thuộc vào việc không có động cơ thúc đẩy các cường quốc, đặc biệt là các cường quốc hạt nhân, tham chiến.

Mô hình Nga-Mỹ cũ không thể đơn giản được mở rộng cho một thế giới gồm chín quốc gia hạt nhân. Các nhà chiến lược Mỹ nói về "vấn đề ba bên" liên quan đến Mỹ, Nga và Trung Quốc.

Nhưng tam giác đó chỉ là một trong số nhiều tam giác khác: Trung Quốc-Ấn Độ-Pakistan ở châu Á, và Nga-Anh-Pháp ở châu Âu, là những tam giác khác. Câu đố chiến lược này không có lời giải toàn diện.

Điều đó không có nghĩa là ổn định là bất khả thi. Nó đòi hỏi đối thoại song phương và đa phương bền vững, các biện pháp minh bạch và các kênh liên lạc thường trực. Các cơ chế ngăn ngừa xung đột ngoài ý muốn là rất cần thiết.

Các thỏa thuận hạn chế về các vấn đề cụ thể và các cam kết đơn phương song song cũng có thể đóng vai trò quan trọng.

Tuy nhiên, cốt lõi vẫn không thay đổi so với nửa thế kỷ trước. Sự ổn định chiến lược cuối cùng dựa trên khả năng răn đe hạt nhân đáng tin cậy: một kho vũ khí đủ lớn và sự sẵn sàng sử dụng chúng nếu cần thiết.

Dù từ ngữ có khó nghe đến đâu, sự hăm dọa vẫn là nền tảng của hòa bình giữa các cường quốc hạt nhân.