Những con số trên cho thấy sức hấp dẫn ngày càng lớn của tôm hùm trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, phía sau đà tăng trưởng, xuất khẩu mặt hàng thủy sản này vẫn đối mặt nhiều thách thức, trong đó bài toán con giống và truy xuất nguồn gốc vẫn là điểm nghẽn.
6 tháng đầu năm, xuất khẩu tôm hùm đạt gần 600 triệu USD, tăng hơn 40% so với cùng kỳ. Ảnh minh họa: Quý Đức
Tốc độ tăng trưởng vượt trội, kỳ vọng là mặt hàng xuất khẩu tỷ đô mới
Tôm hùm là đối tượng nuôi chủ lực trong chiến lược phát triển nuôi biển quốc gia, hướng tới mục tiêu duy trì tăng trưởng giá trị sản xuất 8%/năm, đóng góp khoảng 15% kim ngạch xuất khẩu thủy sản vào năm 2030.
Đáng chú ý, Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế để phát triển và xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc, như vị trí địa lý gần, thuận lợi trong vận chuyển tôm sống với thời gian giao hàng ngắn, chi phí logistics cạnh tranh. Đây là các yếu tố quan trọng giúp tôm hùm Việt Nam phù hợp với phân khúc nhà hàng trung và cao cấp ở nước bạn.
Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), nhu cầu con giống tôm hùm trên cả nước vào khoảng 100-120 triệu con/năm, trong khi nguồn khai thác tự nhiên mới đáp ứng khoảng 10%. Đáng chú ý, công nghệ sản xuất giống nhân tạo đối với tôm hùm bông, dù đã có bước tiến ở quy mô nghiên cứu nhưng chưa thể nhân rộng thương mại.
Sự phụ thuộc vào nguồn giống tự nhiên và nhập khẩu khiến người nuôi dễ bị tác động khi nguồn cung biến động. Trong 6 tháng đầu năm 2026, do thiếu nguồn giống nhập khẩu chính ngạch, giá con giống bị đẩy lên mức 45.000-70.000 đồng/con, đồng thời làm gia tăng nguy cơ kinh doanh, vận chuyển con giống không rõ nguồn gốc.
Khánh Hòa là địa phương thể hiện rõ nhất sức ép này. Trong 6 tháng qua, người dân thả nuôi 137.136 lồng, sản lượng đạt hơn 10.270 tấn. Hiện Khánh Hòa và Đắk Lắk chiếm đến 95% sản lượng tôm hùm thương phẩm của cả nước.
Nếu giữ đà tăng trưởng, tôm hùm có cơ hội cán mốc 1 tỷ USD trong năm 2026. Ảnh minh họa: Quý Đức
Vẫn đang phụ thuộc nhiều vào con giống nhập khẩu
Tuy nhiên, tại Khánh Hòa, nguồn giống tự nhiên chỉ đáp ứng khoảng 5% nhu cầu, tương đương nhu cầu 60-70 triệu con/năm, và nghề nuôi vẫn chủ yếu dựa vào các hộ nhỏ lẻ.
Bên cạnh nhiều lợi thế, vẫn còn một điểm nghẽn nữa đang cần được tháo gỡ để ngành tôm hùm có thể hướng tới phát triển bền vững, đó là vấn đề con giống.
Mỗi năm, cả nước cần 120 triệu con tôm hùm giống, nhưng lượng giống khai thác tự nhiên chỉ đáp ứng 10% nhu cầu. Phần còn lại vẫn đang phụ thuộc chủ yếu vào con giống nhập khẩu.
Cục Thủy sản và Kiểm ngư xác định ngành hàng tôm hùm cần chuyển mạnh từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, tháo gỡ những điểm nghẽn trong quản lý vùng nuôi, con giống và truy xuất nguồn gốc.
Để nâng sức cạnh tranh, ngành tôm hùm cần chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi, nuôi biển công nghệ cao. Việc khai thác giống cần gắn liền với bảo tồn. Các vùng nuôi cần được quy hoạch, cấp mã số để quản lý sản lượng, điều kiện nuôi và truy xuất nguồn gốc; dữ liệu từ cơ sở nuôi, đóng gói đến doanh nghiệp xuất khẩu cần được kết nối, phục vụ xuất khẩu chính ngạch.
Ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho hay, phải tập huấn, hướng dẫn lại cho bà con về kỹ thuật khai thác tôm hùm giống để nâng cao tỷ lệ sống, giảm áp lực đối với nguồn tôm giống nhập khẩu. Đồng thời, cần tổ chức liên kết vùng nuôi để đăng ký truy xuất nguồn gốc, từ cơ sở nuôi, cơ sở đóng gói đến cơ sở xuất khẩu, bảo đảm minh bạch.
Về dài hạn, việc phát triển ngành tôm hùm không thể chỉ dựa vào lợi thế tự nhiên hay giá bán cao. Nguồn giống phải được kiểm soát, vùng nuôi được quy hoạch, người nuôi phải được tổ chức lại và doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị; công nghệ nuôi, quản lý môi trường và truy xuất nguồn gốc cần được xem là những mắt xích quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh.
Với kết quả tích cực 6 tháng đầu năm, kim ngạch đạt gần 600 triệu USD. Cơ hội xuất khẩu 1 tỷ USD đang mở ra, nhưng để giữ đà tăng trưởng, ngành tôm hùm phải chuyển sang nuôi có quy hoạch, ứng dụng công nghệ, chủ động nguồn giống và minh bạch truy xuất nguồn gốc, qua đó nâng giá trị và phát triển bền vững nghề nuôi biển.
