Từ boong tàu đến mâm cơm Tết ngư dân: Một chính sách nhân văn
Những ngày giáp Tết, ở nhiều làng biển Gia Lai, không ít con tàu nằm yên bên bến. Không phải vì biển động, cũng không phải vì ngư dân “nghỉ Tết sớm”, mà bởi con tàu ấy không còn đủ điều kiện ra khơi theo quy định mới về khai thác thủy sản. Boong tàu khô lại, lưới xếp gọn một góc. Nhưng phía sau đó là câu hỏi lớn hơn: Khi con tàu dừng lại, đời sống của những con người gắn với nó sẽ đi về đâu?
Tàu ngư dân sau chuyến đánh bắt dài trở về bờ. Ảnh: Minh Nghĩa
Khi siết chặt quản lý khai thác thủy sản theo khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC), Gia Lai đã ban hành chính sách hỗ trợ ngư dân có tàu cá không đủ điều kiện, tạo “lớp đệm” an sinh giữa kỷ cương pháp luật và đời sống người dân.
Khi kỷ cương pháp luật chạm vào sinh kế
Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực thực hiện các khuyến nghị của EC nhằm chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), việc siết chặt điều kiện hoạt động của tàu cá là yêu cầu bắt buộc. Với Gia Lai, một địa phương có biển và có ngư dân sống chủ yếu bằng nghề cá, yêu cầu ấy càng trở nên cụ thể và cấp bách.
Gia Lai không để tàu cá không đủ điều kiện tiếp tục hoạt động. Ảnh: Minh Nghĩa
Quản lý chặt đội tàu, không để tàu cá không đủ điều kiện tiếp tục hoạt động là lựa chọn không thể khác. Nhưng chính lựa chọn đó lại đặt ra một thực tế rất đời: Hàng nghìn ngư dân buộc phải tạm dừng sinh kế, trong khi quá trình chuyển đổi nghề, giải bản tàu, tái cơ cấu ngành thủy sản không thể hoàn thành trong “một sớm một chiều”.
Ở đây, luật pháp đúng, nhưng đời sống thì không thể chờ.
Một chính sách "sinh ra" từ khoảng trống đời sống
Từ chính khoảng trống đó, Nghị quyết số 10/2025/NQ-HĐND của HĐND tỉnh Gia Lai ra đời. Không phải để nới lỏng quản lý, càng không phải để “hợp thức hóa” những con tàu vi phạm, mà để hỗ trợ ổn định đời sống cho các gia đình, cá nhân có tàu cá không đủ điều kiện khai thác trong giai đoạn chuyển tiếp.
Nạo vét luồng tàu vào Cảng Quy Nhơn. Ảnh: Minh Nghĩa
Nghị quyết quy định rõ, đối tượng hỗ trợ là những hộ dân buộc phải tạm ngừng hoặc chấm dứt khai thác theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Mức hỗ trợ không lớn, nhưng rất thiết thực, hỗ trợ tiền tương đương 30kg gạo/người/tháng, cùng 3 triệu đồng/tàu/tháng, kéo dài trong 4 tháng cuối năm 2025.
Đó không phải là khoản “bù đắp thu nhập” mà là sự chia sẻ để người dân không rơi vào tình thế đứt gãy đời sống, nhất là khi Tết đang đến gần.
Khi chính sách bước ra khỏi trang giấy
Báo cáo tổng kết của UBND tỉnh Gia Lai, chỉ trong 4 tháng triển khai, chính sách đã đến với 1.102 hộ gia đình, 5.348 nhân khẩu, với tổng kinh phí hơn 5,7 tỷ đồng. Đáng chú ý, tháng 12/2025, thời điểm cận Tết là tháng có số hộ được hỗ trợ nhiều nhất.
4 tháng triển khai đã có 1.102 hộ gia đình, 5.348 nhân khẩu được hỗ trợ với kinh phí 5,7 tỷ đồng. Ảnh: Cảng Quy Nhơn - Minh Nghĩa
Những con số ấy không khô khan. Nó đồng nghĩa với việc nhiều mâm cơm Tết vẫn có gạo, nhiều gia đình không phải vay mượn trong những ngày cuối năm, nhiều đứa trẻ không phải bỏ dở việc học vì cha mẹ mất kế sinh nhai đột ngột.
Trong bối cảnh siết chặt kỷ cương pháp luật, việc chi trả kịp thời, đúng đối tượng, công khai, minh bạch đã góp phần giữ ổn định xã hội ở các địa bàn ven biển, hạn chế phát sinh khiếu nại, tâm lý bức xúc, và quan trọng hơn là giữ được niềm tin của người dân vào chính sách.
Nhân văn nhưng không thỏa hiệp
Điểm đáng ghi nhận ở Nghị quyết 10 không chỉ nằm ở số tiền hỗ trợ, mà ở tinh thần chính sách: nhân văn nhưng không thỏa hiệp.
Gia Lai không cho phép tàu cá không đủ điều kiện quay trở lại hoạt động, nhất là trong thời điểm chuẩn bị đón Đoàn thanh tra của EC. Kỷ cương pháp luật được giữ vững nhưng cùng lúc đó, chính quyền địa phương cũng không để người dân phải “tự bơi” giữa sóng gió chuyển đổi sinh kế.
Chính sách đã tạo ra một “lớp đệm” cần thiết giữa yêu cầu quản lý nghiêm ngặt và thực tế đời sống còn nhiều khó khăn. Nhờ đó, ngư dân có thêm thời gian để thích ứng, để chuẩn bị cho những hướng đi mới, thay vì bị đẩy vào thế vi phạm hoặc rơi vào bế tắc.
Mùa thu hoạch cá của ngư dân Lý Nhơn - Gia Lai. Ảnh minh hoạ từ gialai.gov.vn
Từ boong tàu đến mâm cơm Tết
Ở góc nhìn báo chí, Nghị quyết 10/2025/NQ-HĐND không chỉ là một văn bản quy phạm pháp luật. Đó là câu chuyện về cách một chính sách chạm đến đời sống, về hành trình từ boong tàu phải nằm bờ đến mâm cơm Tết vẫn đủ đầy tối thiểu.
Trong những ngày đầu xuân, khi nhiều con tàu chưa thể ra khơi, chính sách ấy đã giúp người dân hiểu rằng: Việc chấp hành pháp luật không đồng nghĩa với việc bị bỏ lại phía sau. Và khi chính sách được xây dựng từ thực tiễn, với sự thấu cảm và trách nhiệm, nó sẽ trở thành điểm tựa để xã hội đồng thuận cùng bước qua giai đoạn khó khăn.
Tết, suy cho cùng, không chỉ là thời khắc chuyển mùa. Với nhiều gia đình ngư dân Gia Lai, đó còn là thời điểm để cảm nhận rõ nhất ý nghĩa của một chính sách nhân văn – chính sách biết đứng về phía con người, ngay cả khi pháp luật đang được thực thi nghiêm ngặt.
