
Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia Bót Dây Thép (phường Tăng Nhơn Phú, TPHCM). Ảnh: Thu Huyền
Giữ gìn di sản gắn với phát triển bền vững
Theo Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, thời gian qua TP đã cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam thông qua các kế hoạch, chương trình hành động về bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn.
Theo đó, TP tập trung triển khai các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa. Đối với di sản văn hóa phi vật thể, đến năm 2030, TPHCM phấn đấu có 3 - 5 di sản văn hóa phi vật thể trong danh mục kiểm kê được lập hồ sơ khoa học đề nghị đưa vào danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Đồng thời phấn đấu có 50 - 70% các di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào danh mục quốc gia được xây dựng đề án quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị.
Về văn hóa vật thể, TPHCM sẽ tổ chức nghiên cứu đề xuất xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt, di tích quốc gia đối với các di tích có giá trị tiêu biểu. Đến năm 2030, TP phấn đấu hoàn thành việc lập hồ sơ và trình cấp có thẩm quyền xếp hạng đối với các di tích đủ điều kiện.
Trong đó, 70 công trình, địa điểm thuộc danh mục kiểm kê được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa, 5 di tích lịch sử - văn hóa cấp TP lập hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích quốc gia; 2 di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia lập hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt và triển khai các quy trình để đề nghị công nhận Địa đạo Củ Chi là Di sản thế giới.
Trong công tác bảo quản, tu bổ, tôn tạo phục hồi các di tích lịch sử - văn hóa, TP đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành công tác bảo quản, tu bổ, tôn tạo đối với 100% di tích quốc gia đặc biệt, tối thiểu 70% di tích quốc gia và di tích cấp TP bị xuống cấp. Đồng thời triển khai việc lập quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi đối với di tích quốc gia đặc biệt, tổ chức thăm dò, khai quật khảo cổ theo quy định của Luật Di sản văn hóa.

Tòa nhà Bưu điện TPHCM hơn 130 năm tuổi đã được đề nghị xếp hạng di tích về loại hình kiến trúc nghệ thuật. Ảnh: Thu Huyền
Đối với di sản tư liệu, TPHCM phấn đấu đến năm 2030, có từ 1 - 2 di sản tư liệu được đưa vào danh mục quốc gia về di sản tư liệu. Về hoạt động bảo tàng, TP sẽ triển khai đầu tư các dự án xây dựng mới, cải tạo, mở rộng bảo tàng; nâng cao chất lượng chuyên môn bảo tàng theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và bản sắc.
Trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, TPHCM chú trọng việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản văn hóa. Cùng với đó, TP tăng cường đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực di sản văn hóa và hợp tác quốc tế.
Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM cho biết, triển khai thực hiện Luật Phát triển đô thị, cơ quan chuyên môn ngành văn hóa đã tham mưu UBND TP trình HĐND TP ban hành các nghị quyết chuyên đề nhằm cụ thể hóa chính sách hỗ trợ bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
Thông qua các nhiệm vụ và giải pháp được triển khai, TPHCM hướng đến bảo tồn di sản gắn với phát huy giá trị trong đời sống đương đại, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu gìn giữ di sản và mục tiêu phát triển bền vững.
Gỡ vướng về kinh phí, cơ chế và tăng cường số hóa di sản
Theo Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, để tháo gỡ khó khăn về kinh phí bảo tồn di sản, TP ưu tiên bố trí ngân sách Nhà nước cho công tác bảo quản, tu bổ, tôn tạo các di tích có giá trị lịch sử, văn hóa, đặc biệt là các di tích xuống cấp, có nguy cơ bị xâm hại. Trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, TP bố trí ngân sách Nhà nước cho hoạt động tu bổ, tôn tạo di tích lịch sử - văn hóa khoảng hơn 6.000 tỷ đồng.

Trụ sở UBND TPHCM được công nhận di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia vào năm 2020. Ảnh: Thu Huyền
Đồng thời, TP đẩy mạnh xã hội hóa, huy động sự tham gia đóng góp của doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân thông qua các hình thức tài trợ, hợp tác công - tư và các cơ chế phù hợp với quy định pháp luật. Cùng với đó, TP triển khai chính sách hỗ trợ theo các nghị quyết của HĐND TP, tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân, cộng đồng tham gia tôn tạo, bảo vệ và thực hành di sản.
Về cơ chế tu bổ, tôn tạo di tích, TPHCM sẽ rà soát, hoàn thiện quy trình, thủ tục thẩm định, phê duyệt và triển khai các dự án tu bổ di tích; tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý Nhà nước. Qua đó, từng bước xác lập rõ trách nhiệm của từng chủ thể theo nguyên tắc gắn trách nhiệm quản lý với trách nhiệm bảo vệ, phát huy giá trị di sản.
Ngoài ra, TPHCM xác định số hóa di sản là một phương thức bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa mới không chỉ nhằm lưu trữ, tư liệu hóa mà còn phải gắn với việc khai thác, giới thiệu và phát huy giá trị di sản trong thực tiễn. Tuy nhiên, quá trình khai thác phải tuân thủ nguyên tắc bảo tồn giá trị nguyên gốc, bảo đảm tính xác thực và tôn trọng ý nghĩa lịch sử, văn hóa của di sản; công nghệ là công cụ hỗ trợ quảng bá, trải nghiệm, không thay thế hoặc làm sai lệch giá trị di sản.
Theo Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, trong công tác số hóa di sản, TP định hướng đẩy mạnh số hóa gắn với công tác bảo tồn và quản lý di sản văn hóa. Trong đó, tăng cường ứng dụng công nghệ quét 3D, xây dựng cơ sở dữ liệu số, số hóa hình ảnh, tư liệu, bản đồ, hiện vật và không gian kiến trúc di tích.
Việc khai thác dữ liệu số để phát triển các sản phẩm văn hóa, du lịch cũng được chú trọng. Theo đó, trên cơ sở dữ liệu đã được số hóa, TP khuyến khích phát triển các sản phẩm như: Bảo tàng và triển lãm trực tuyến, không gian trải nghiệm di sản trên nền tảng số; ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR) để tái hiện không gian, sự kiện và bối cảnh lịch sử tại các di tích; hệ thống thuyết minh tự động, bản đồ số, tuyến tham quan di sản và các sản phẩm du lịch văn hóa tương tác.
Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM cho biết, quan điểm xuyên suốt của TP là lấy bảo tồn làm nền tảng, lấy giá trị nguyên gốc của di sản làm cốt lõi, lấy công nghệ làm công cụ và lấy cộng đồng làm chủ thể. Việc khai thác di sản phải hướng đến lan tỏa các giá trị lịch sử, văn hóa, phục vụ nhu cầu thụ hưởng văn hóa của Nhân dân và phát triển du lịch bền vững, tuyệt đối không đánh đổi giá trị di sản để lấy lợi ích kinh tế trước mắt.


