Ông Trần Trung Sơn, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Thanh tra Chính phủ. Ảnh: Dương Hồng Thành
+ Xin ông cho biết về vai trò và ý nghĩa của Cơ chế rà soát việc thực hiện UNCAC?
- Ông Trần Trung Sơn: Cơ chế rà soát UNCAC có ý nghĩa rất quan trọng đối với Việt Nam trong quá trình hoàn thiện thể chế, pháp luật và nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng. Đây không chỉ là cơ chế đánh giá việc thực hiện các cam kết quốc tế mà còn là diễn đàn để các quốc gia chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi mô hình tốt và thúc đẩy hợp tác quốc tế.
Thông qua cơ chế này, Việt Nam có điều kiện rà soát toàn diện hệ thống pháp luật, nhận diện những khoảng trống cần tiếp tục hoàn thiện, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia và tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm giải trình.
+ Ông có thể cho biết Việt Nam đã đạt được những kết quả nổi bật nào trong hai chu kỳ rà soát của giai đoạn thứ nhất?
- Ông Trần Trung Sơn: Trong hai chu kỳ rà soát của giai đoạn thứ nhất, Việt Nam đã hoàn thành việc xây dựng báo cáo tự đánh giá theo yêu cầu của Công ước và phối hợp chặt chẽ với các quốc gia rà soát cũng như Ban Thư ký UNCAC. Quá trình này đã góp phần thúc đẩy việc sửa đổi, bổ sung nhiều quy định pháp luật liên quan đến phòng ngừa tham nhũng, thu hồi tài sản, hợp tác quốc tế và kiểm soát quyền lực.
Đồng thời, cơ chế rà soát cũng giúp Việt Nam nâng cao năng lực phối hợp liên ngành, chuẩn hóa công tác thống kê, báo cáo và tăng cường nhận thức của các cơ quan thực thi về yêu cầu thực hiện UNCAC.
+ Được biết, Việt Nam là 1 trong khoảng 20 quốc gia hoàn thành sớm nhất cả 2 báo cáo quốc gia và được UNODC xem là điển hình kinh nghiệm để học tập, vậy Thanh tra Chính phủ đã tham mưu giúp Chính phủ tổ chức xây dựng báo cáo quốc gia như thế nào?
- Ông Trần Trung Sơn: Lãnh đạo Thanh tra Chính phủ xác định việc xây dựng báo cáo quốc gia là nhiệm vụ liên ngành, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều cơ quan Trung ương và địa phương. Thanh tra Chính phủ với vai trò cơ quan đầu mối đã phối hợp cùng các bộ, ngành liên quan tổ chức rà soát quy định pháp luật, thu thập thông tin thực tiễn và đối chiếu với các yêu cầu của Công ước.
Quá trình xây dựng báo cáo được thực hiện trên tinh thần khách quan, toàn diện, phản ánh cả kết quả đạt được lẫn những khó khăn, thách thức còn tồn tại để từ đó đề xuất giải pháp phù hợp.
Một trong những thành công là ngay từ đầu, Thanh tra Chính phủ tham mưu việc lồng ghép các nhiệm vụ và cam kết trong thực thi UNCAC vào kế hoạch thực hiện Chiến lược quốc gia phòng, chống tham nhũng đến năm 2020 và Chiến lược quốc gia phòng, chống tham nhũng, tiêu cực đến năm 2030 với từng nhiệm vụ cụ thể và lộ trình thích hợp.
+ Vậy đâu là khó khăn, thách thức lớn nhất trong quá trình rà soát là gì?
- Ông Trần Trung Sơn: Khó khăn lớn nhất là khối lượng thông tin cần tổng hợp rất lớn, liên quan đến nhiều lĩnh vực và nhiều cơ quan khác nhau. Một số nội dung của Công ước có tính kỹ thuật cao, trong khi hệ thống dữ liệu và thống kê giữa các cơ quan đôi khi chưa đồng bộ.
Ngoài ra, việc theo dõi và cập nhật tình hình thực hiện các khuyến nghị sau rà soát cũng đòi hỏi cơ chế phối hợp thường xuyên và nguồn lực phù hợp.
Tuy nhiên, chính quá trình này cũng giúp Việt Nam nhận diện rõ hơn những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện trong công tác phòng, chống tham nhũng.
+ Dưới góc độ là Phó vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế của Thanh tra Chính phủ, ông kỳ vọng gì đối với giai đoạn rà soát thứ hai từ năm 2027?
- Ông Trần Trung Sơn: Vâng, một câu hỏi rất đúng và trúng. Tôi mong rằng giai đoạn rà soát thứ hai sẽ tiếp tục được triển khai theo hướng thực chất, hiệu quả và tăng cường hỗ trợ kỹ thuật cho các quốc gia thành viên. Việt Nam ủng hộ việc nâng cao tính minh bạch, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và thúc đẩy cơ chế theo dõi việc thực hiện các khuyến nghị sau rà soát.
Đồng thời, Việt Nam mong muốn tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi các thông lệ tốt từ cộng đồng quốc tế và đóng góp tích cực vào nỗ lực chung nhằm nâng cao hiệu quả thực thi Công ước Liên hợp quốc về chống tham nhũng trên phạm vi toàn cầu.
+ Câu hỏi cuối cùng, xin ông cho biết Thanh tra Chính phủ sẽ chuẩn bị như thế nào cho giai đoạn đánh giá tới đây?
- Ông Trần Trung Sơn: Với vai trò cơ quan đầu mối quốc gia về thanh tra, phòng chống tham nhũng và thực hiện UNCAC, Thanh tra Chính phủ về cơ bản sẽ không “làm thay” các bộ ngành, mà giữ vai trò điều phối – tham mưu – tổng hợp – thúc đẩy thực thi. Trong bối cảnh giai đoạn rà soát thứ hai đang được chuẩn bị, có thể hình dung một số nhóm nhiệm vụ trọng tâm như sau:
Trước hết, Thanh tra Chính phủ sẽ tiếp tục giữ vai trò đầu mối quốc gia trong cơ chế rà soát UNCAC, bảo đảm sự phối hợp thống nhất giữa các bộ, ngành, địa phương trong việc xây dựng báo cáo quốc gia, trả lời bảng câu hỏi tự đánh giá và cung cấp thông tin cho cơ chế quốc tế. Điều này đòi hỏi một đầu mối đủ mạnh để chuẩn hóa dữ liệu, tránh phân tán và đảm bảo tính nhất quán của báo cáo.
Thứ hai, chúng tôi sẽ sẽ tập trung tổng hợp và theo dõi việc thực hiện các khuyến nghị sau rà soát. Một điểm yếu của nhiều quốc gia là “báo cáo xong nhưng thực hiện chưa tới”. Vì vậy, vai trò của Thanh tra Chính phủ là xây dựng cơ chế theo dõi liên ngành, định kỳ cập nhật tiến độ thực hiện khuyến nghị UNCAC, gắn với cải cách pháp luật và cải cách hành chính trong nước.
Thứ ba, trong giai đoạn mới, Thanh tra Chính phủ cần nâng cao chất lượng phân tích chính sách và đánh giá thể chế, không chỉ dừng ở việc mô tả hiện trạng. Điều này bao gồm việc nhận diện “khoảng trống pháp lý”, “điểm nghẽn thực thi” và đề xuất sửa đổi luật, đặc biệt trong các lĩnh vực như minh bạch tài sản, thu hồi tài sản tham nhũng, kiểm soát xung đột lợi ích và bảo vệ người tố cáo.
Thứ tư, một nhiệm vụ ngày càng quan trọng là tăng cường ứng dụng công nghệ và số hóa dữ liệu phục vụ báo cáo UNCAC. Thanh tra Chính phủ có thể đóng vai trò thúc đẩy xây dựng hệ thống dữ liệu tập trung về phòng, chống tham nhũng, giúp việc báo cáo quốc gia không còn là hoạt động thủ công rời rạc mà trở thành quá trình cập nhật liên tục, minh bạch và dễ kiểm chứng hơn.
Thứ năm, Thanh tra Chính phủ tiếp tục đẩy mạnh hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm, đặc biệt trong khuôn khổ IRG và các nhóm công tác của UNCAC. Việc tham gia chủ động hơn vào thảo luận về thiết kế giai đoạn rà soát thứ hai giúp Việt Nam không chỉ ở vị thế “thực hiện” mà còn góp phần “định hình” các chuẩn mực mới của cơ chế toàn cầu.
Tóm lại, với Thanh tra Chính phủ, vai trò trong giai đoạn mới không chỉ là hoàn thiện báo cáo kỹ thuật, mà là trung tâm điều phối cải cách thể chế phòng, chống tham nhũng gắn với thực thi UNCAC, bảo đảm các khuyến nghị quốc tế được chuyển hóa thành thay đổi thực chất trong hệ thống pháp luật và thực tiễn quản trị quốc gia.
+ Xin trân trọng cảm ơn ông!
