Hoàn thiện thể chế - trụ cột cải cách hành chính ngành Thanh tra năm 2025

Thể chế là nền tảng và thước đo hoạt động thanh tra. Ảnh: Trang Anh

Cải cách hành chính trong bối cảnh “vừa sắp xếp, vừa vận hành”

Điểm đặc thù của cải cách hành chính năm 2025 là diễn ra song hành với quá trình sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy ở quy mô lớn. Việc kết thúc hoạt động thanh tra tại một số bộ, hợp nhất, sáp nhập các đơn vị, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan trong hệ thống thanh tra đặt ra yêu cầu rất cao về tính ổn định và thông suốt của hành lang pháp lý.

Thực tiễn cho thấy, nếu thiếu một hệ thống thể chế đồng bộ, rõ ràng và khả thi, thì sắp xếp bộ máy có thể dẫn tới khoảng trống pháp lý, chồng chéo thẩm quyền hoặc gián đoạn trong thực thi công vụ. Chính vì vậy, ngay từ đầu năm, Thanh tra Chính phủ đã xác định cải cách thể chế là nhiệm vụ trung tâm trong tổng thể 46 nhiệm vụ cải cách hành chính năm 2025, bao trùm đầy đủ các lĩnh vực từ xây dựng pháp luật, thủ tục hành chính, tổ chức bộ máy đến chuyển đổi số.

Các kế hoạch chuyên đề về xây dựng thể chế, rà soát, hệ thống hóa, theo dõi thi hành pháp luật được ban hành đồng bộ, bám sát chương trình cải cách hành chính của Chính phủ, đồng thời được cụ thể hóa tới từng vụ, cục, đơn vị. Cách làm này cho thấy sự chuyển biến từ tư duy “thực hiện kế hoạch” sang “quản trị cải cách”, trong đó mỗi nhiệm vụ thể chế đều gắn trực tiếp với yêu cầu vận hành bộ máy và thực thi nhiệm vụ chính trị của ngành.

Một trong những dấu ấn nổi bật nhất của công tác cải cách hành chính năm 2025 là kết quả xây dựng và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Trong năm, Thanh tra Chính phủ đã tham mưu, trình và ban hành một khối lượng lớn văn bản pháp luật quan trọng, tạo lập khuôn khổ pháp lý đồng bộ cho tổ chức và hoạt động của ngành trong điều kiện mới.

Trọng tâm là việc Quốc hội thông qua Luật Thanh tra năm 2025, cùng với các luật sửa đổi, bổ sung liên quan đến phòng, chống tham nhũng, tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo. Đây được xem là bước hoàn thiện mang tính nền tảng, không chỉ điều chỉnh hoạt động thanh tra theo hướng tinh gọn, hiệu quả, mà còn làm rõ trách nhiệm, thẩm quyền của các chủ thể trong hệ thống chính quyền hai cấp.

Song song với đó, Chính phủ đã ban hành các nghị định quan trọng quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Thanh tra Chính phủ; phân định thẩm quyền trong lĩnh vực quản lý nhà nước về thanh tra; hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Thanh tra và hoạt động kiểm tra chuyên ngành. Trên cơ sở đó, Thanh tra Chính phủ đã ban hành hệ thống thông tư hướng dẫn, bao phủ các lĩnh vực then chốt từ tổ chức bộ máy thanh tra địa phương, trình tự, thủ tục nghiệp vụ đến chế độ thông tin, báo cáo.

Điều đáng chú ý là toàn bộ các văn bản quy định chi tiết được ban hành đúng hạn, không để xảy ra nợ đọng, trong bối cảnh khối lượng công việc rất lớn và yêu cầu tiến độ khắt khe. Đây là kết quả của sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị chuyên môn trong và ngoài ngành, đồng thời phản ánh rõ vai trò điều phối, dẫn dắt của công tác pháp chế trong toàn hệ thống.

Công tác pháp chế, “xương sống” của cải cách hành chính

Nhìn lại công tác cải cách hành chính năm 2025, có thể thấy rõ dấu ấn của đội ngũ làm công tác pháp chế trong toàn ngành. Đây là lực lượng trực tiếp “chuyển hóa” các chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách của Nhà nước thành những quy định cụ thể, khả thi, có thể vận hành trong thực tiễn.

Theo ông Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ, năm 2025 là năm công tác pháp chế của ngành Thanh tra đối mặt yêu cầu “chưa từng có”: Vừa phải hoàn thiện hệ thống pháp luật, vừa phải bám sát tiến trình sắp xếp, tinh gọn bộ máy, đổi mới mô hình hoạt động và đáp ứng yêu cầu vận hành chính quyền địa phương hai cấp. Nhiều vấn đề mới, khó, nhạy cảm và chưa có tiền lệ đòi hỏi người làm pháp chế phải cân nhắc rất kỹ, đi sâu đến từng chi tiết, bởi chỉ một “độ lệch” nhỏ trong quy định cũng có thể tạo vướng mắc khi triển khai trong toàn hệ thống.

Ông cho rằng dấu ấn lớn nhất của Vụ Pháp chế không nằm ở một văn bản riêng lẻ, mà ở việc theo sát “toàn bộ chuyển động” của ngành: từ chủ trương đến thể chế, từ chính sách đến tổ chức thực hiện. Mỗi văn bản được xây dựng đều hàm chứa trách nhiệm rất lớn, bởi phía sau đó là cả một hệ thống sẽ vận hành theo, gắn với yêu cầu quản lý nhà nước, kỷ cương công vụ và kỳ vọng của Nhân dân. Vì vậy, bài toán xuyên suốt là phải kịp thời nhưng không được đánh đổi chất lượng, phải “đúng – trúng – khả thi” để pháp luật thực sự đi vào cuộc sống.

Lý giải yếu tố cốt lõi giúp ngành hoàn thành nhiệm vụ năm qua, ông Vinh nhấn mạnh sự “đột phá” về tư duy xây dựng pháp luật và việc đề cao vai trò của pháp luật trong quản lý nhà nước, phát triển kinh tế – xã hội; đồng thời là sự quan tâm, tạo điều kiện cho công tác pháp chế và đội ngũ công chức pháp chế. Trên nền đó là sự thống nhất, quyết tâm cao trong toàn ngành: chỉ đạo quyết liệt, sát sao của lãnh đạo, cùng tinh thần trách nhiệm, kỷ luật, kỷ cương của cán bộ, công chức ở từng vị trí. “Mỗi người một việc, nhưng chung một mục tiêu: làm cho công việc chạy, bộ máy vận hành thông suốt, pháp luật đi vào cuộc sống”, ông nói.

Bước sang năm 2026, ông Vinh nhìn nhận khối lượng việc sẽ không nhẹ hơn, nhất là nhiệm vụ xây dựng các văn bản hướng dẫn để bảo đảm hiệu lực đồng bộ của các quy định mới đúng lộ trình, đồng thời tổ chức thi hành tốt và theo dõi chặt chẽ trong thực tiễn. Vụ Pháp chế xác định phải chủ động hơn, sâu hơn, trách nhiệm hơn: không chỉ làm đúng quy trình mà làm đến nơi đến chốn; không chỉ ban hành văn bản mà đồng hành cùng quá trình thực hiện. Với ông, đó không chỉ là mục tiêu công việc mà còn là một “lời hứa nghề nghiệp”: giữ vững chuẩn mực, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm của người làm pháp chế – nghề góp nhặt từng con chữ để dựng nên nền tảng thể chế cho tổ chức và hoạt động của ngành trong giai đoạn mới.