Cà Mau chủ động triển khai các giải pháp ứng phó hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn. Ảnh minh họa: A.I
Cà Mau chủ động ứng phó theo từng cấp độ rủi ro
Theo thông tin cập nhật của các cơ quan chuyên môn, hiện tượng ENSO đã chuyển sang trạng thái El Nino. Dự báo, từ tháng 10 đến tháng 12/2026, El Nino duy trì ở cường độ rất mạnh, với xác suất lên đến 98%. Trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 3/2027, hiện tượng này tiếp tục ở mức rất mạnh và nhiều khả năng kéo dài đến những tháng đầu mùa hè năm 2027.
Trước diễn biến trên, nguy cơ hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn trên diện rộng tại Cà Mau được nhận định có thể bắt đầu từ đầu mùa khô 2026–2027, khoảng tháng 11/2026 và kéo dài đến khoảng tháng 5/2027. Đây là nguy cơ đặt ra yêu cầu phải chủ động chuẩn bị các phương án ứng phó, hạn chế thấp nhất thiệt hại đối với đời sống, sản xuất và các công trình hạ tầng thiết yếu.
UBND tỉnh xác định mục đích của kế hoạch là chủ động phòng ngừa từ sớm, trong đó bảo đảm nước sinh hoạt cho người dân là ưu tiên cao nhất; hạn chế thiệt hại về sản xuất, cháy rừng, sụt lún đất và mất an toàn công trình; tập trung nguồn lực vào những địa bàn có nguy cơ cao.
Kế hoạch được triển khai thống nhất trên phạm vi toàn tỉnh, đồng thời xác định những địa bàn cần ưu tiên chỉ đạo và phân bổ nguồn lực. Về nước sinh hoạt, trọng tâm là các xã Biển Bạch, Khánh Lâm, Khánh An, Nguyễn Phích và những địa bàn, điểm dân cư thực tế xảy ra tình trạng thiếu nước trên toàn tỉnh.
Đối với sản xuất nông nghiệp, các khu vực được ưu tiên gồm vùng sản xuất lúa ngọt hóa phía Tây kênh Vĩnh Phong; vùng dọc tuyến Quốc lộ 1A; vùng chuyển đổi sản xuất lúa - tôm ở cuối nguồn nước chưa có hệ thống đê bao khép kín, có nguy cơ nhiễm mặn cao. Trong công tác phòng, chống thiên tai, tỉnh chú trọng khu vực có nguy cơ sụt lún đất tại Tiểu vùng VI, VII thuộc khu vực Bắc Cà Mau; khu vực phòng, chống cháy rừng tại U Minh Hạ và cụm đảo Hòn Khoai.
UBND tỉnh Cà Mau yêu cầu các đơn vị liên quan phải kiểm tra, giám sát tình trạng cống, đập, kênh mương, hệ thống bờ bao và công trình cấp nước; công khai lịch vận hành hệ thống cống... Trong hình là hệ thống cống duyên hải 2 thuộc phường Hiệp Thành, tỉnh Cà Mau. Ảnh: Chu Tuấn
3 kịch bản ứng phó theo cấp độ rủi ro thiên tai
Để chủ động ứng phó với các mức độ diễn biến khác nhau, UBND tỉnh Cà Mau xây dựng 3 kịch bản theo cấp độ rủi ro thiên tai, căn cứ vào ranh giới độ mặn 4‰, chiều sâu xâm nhập mặn từ cửa sông vào nội đồng và mức độ thiếu hụt nguồn nước ngọt so với trung bình nhiều năm.
Cụ thể, kịch bản 1 - cấp độ 1 (rủi ro thấp) được áp dụng khi ranh giới độ mặn 4‰ xâm nhập vào nội đồng dưới 25km, nguồn nước ngọt cơ bản đáp ứng nhu cầu sản xuất và sinh hoạt, chỉ xảy ra thiếu nước cục bộ tại các khu vực cuối nguồn. Các giải pháp tập trung vào theo dõi, cảnh báo, quản lý và sử dụng tiết kiệm nguồn nước.
Kịch bản 2 - cấp độ 2 (rủi ro trung bình) được kích hoạt khi ranh giới độ mặn 4‰ xâm nhập vào nội đồng trên 25km đến 50km, nguồn nước ngọt thiếu hụt từ 30% đến 50% so với trung bình nhiều năm. Ngoài các biện pháp của kịch bản 1, tỉnh tăng cường điều tiết, phân phối nguồn nước, tổ chức trữ nước ngọt, kiểm soát xâm nhập mặn và ưu tiên cấp nước cho sinh hoạt, các vùng sản xuất trọng điểm.
Ở mức độ cao hơn, kịch bản 3 - cấp độ 3 (rủi ro lớn) được áp dụng khi ranh giới độ mặn 4‰ xâm nhập vào nội đồng trên 50km đến 90km, nguồn nước ngọt thiếu hụt trên 50% so với trung bình nhiều năm. Khi đó, ngoài kế thừa các biện pháp của kịch bản 2, tỉnh Cà Mau sẽ triển khai các giải pháp khẩn cấp nhằm bảo đảm nước sinh hoạt, huy động và điều phối nguồn nước dự phòng, đắp đập tạm để trữ nước ngọt khi cần thiết, khoanh vùng bảo vệ diện tích sản xuất có nguy cơ thiệt hại cao, hạn chế khai thác nước ngầm và phòng, chống sụt lún đất.
Để chủ động ứng phó với các mức độ diễn biến khác nhau, UBND tỉnh Cà Mau xây dựng 3 kịch bản theo cấp độ rủi ro thiên tai, căn cứ vào ranh giới độ mặn 4‰, chiều sâu xâm nhập mặn từ cửa sông vào nội đồng. Ảnh minh họa: C.T
Triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, không chờ kích hoạt kịch bản
Một trong những yêu cầu đáng chú ý của kế hoạch này là các nhiệm vụ chuẩn bị ứng phó phải được triển khai đối với cả 3 kịch bản, các cơ quan, đơn vị hoàn thành công tác chuẩn bị theo phân công, không chờ công bố kích hoạt mới thực hiện.
Trước hết, công tác quan trắc và cảnh báo phải được duy trì thường xuyên nhằm cập nhật diễn biến nguồn nước, mức độ xâm nhập mặn, xác định kịp thời những điểm đang xảy ra hoặc có nguy cơ thiếu nước; công khai lịch vận hành hệ thống cống và ban hành khuyến cáo về sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả...
Đối với nước sinh hoạt, tỉnh yêu cầu kiểm kê chi tiết từng hộ dân có nguy cơ thiếu nước, năng lực bồn chứa, công suất các công trình cấp nước và phương tiện vận chuyển nước trên địa bàn…
Trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, nhiệm vụ trọng tâm là rà soát chặt chẽ diện tích đã và chưa xuống giống; hướng dẫn nông dân thực hiện đúng lịch thời vụ, lựa chọn cơ cấu giống phù hợp, sử dụng nước tiết kiệm và triển khai các biện pháp phòng, chống dịch bệnh trên cây trồng…
Công tác quản lý công trình thủy lợi và phòng, chống sụt lún đất cũng được đặt ra với những yêu cầu cụ thể. Các đơn vị liên quan phải kiểm tra, giám sát tình trạng cống, đập, kênh mương, hệ thống bờ bao và công trình cấp nước; kịp thời khắc phục, sửa chữa những hư hỏng cấp bách; điều tiết, trữ nước hợp lý theo từng giai đoạn. Đặc biệt, cần theo dõi chặt chẽ diễn biến mực nước và các khu vực, tuyến đường có nguy cơ sụt lún cao để chủ động giải pháp ứng phó.
Đối với công tác phòng cháy, chữa cháy rừng, tỉnh Cà Mau yêu cầu kiểm tra đầy đủ phương tiện, trang thiết bị, tổ chức lực lượng trực, bảo đảm nguồn nước và phương án ứng phó tại khu vực rừng U Minh Hạ và cụm đảo Hòn Khoai…
Bên cạnh nhiệm vụ của các cơ quan chuyên môn, công tác thông tin, tuyên truyền và hướng dẫn người dân được xác định là một nội dung quan trọng. Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các đơn vị trực thuộc phối hợp với UBND các xã, phường tổ chức tập huấn, hướng dẫn nông dân các biện pháp phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn, bảo vệ sản xuất và phòng, chống dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi.
