 |
Thủy sản gỡ vướng hướng tới mục tiêu xuất khẩu năm 2026. |
Ngành thủy sản tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những trụ cột xuất khẩu quan trọng của Việt Nam, đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế và tạo sinh kế cho hàng triệu lao động ven biển. Sau giai đoạn chịu tác động bởi suy giảm nhu cầu tiêu dùng toàn cầu, chi phí đầu vào tăng cao và các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu, ngành đang chuyển hướng mạnh sang tái cơ cấu theo hướng bền vững, nâng cao giá trị gia tăng và chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), 4 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 3,7 tỷ USD, tăng gần 15% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này cho thấy sự phục hồi tích cực của thị trường, cùng những nỗ lực thích ứng nhanh của doanh nghiệp trong việc mở rộng thị trường, cải thiện chất lượng sản phẩm và tối ưu hóa chuỗi cung ứng.
Trong chiến lược phát triển nông nghiệp giai đoạn mới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2026 đạt 73 - 74 tỷ USD, trong đó thủy sản tiếp tục giữ vai trò ngành hàng chủ lực. Dư địa tăng trưởng của ngành còn lớn nhờ nhu cầu tiêu dùng thủy sản chế biến sâu, sản phẩm xanh, thân thiện môi trường và có truy xuất nguồn gốc rõ ràng ngày càng gia tăng tại các thị trường lớn.
Đáng chú ý, việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP, UKVFTA và RCEP đang mở ra không gian tăng trưởng rộng hơn cho doanh nghiệp thủy sản Việt Nam. Không chỉ giúp mở rộng thị trường xuất khẩu, các FTA còn tạo lợi thế cạnh tranh về thuế quan, góp phần nâng cao năng lực thâm nhập thị trường quốc tế.
Trước xu hướng tiêu dùng mới, nhiều doanh nghiệp đã chuyển dịch mạnh sang chế biến sâu, phát triển sản phẩm giá trị gia tăng như thực phẩm ăn liền, collagen, dầu cá và các sản phẩm chức năng từ phụ phẩm thủy sản. Đây được xem là hướng đi quan trọng giúp nâng cao giá trị xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu thô và gia tăng sự hiện diện trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
 |
Tiềm năng tăng trưởng của ngành thủy sản vẫn còn rất lớn. |
Tuy nhiên, ngành thủy sản vẫn đang đối mặt với không ít thách thức, đặc biệt là sự thiếu ổn định của nguồn nguyên liệu trong nước, chi phí logistics cao và yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt về tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và truy xuất nguồn gốc từ các thị trường nhập khẩu. Những yếu tố này đang tạo áp lực lớn lên doanh nghiệp, buộc ngành phải tiếp tục tái cấu trúc theo hướng hiện đại và minh bạch hơn.
Trong đó, bài toán chủ động nguồn nguyên liệu được xem là yếu tố then chốt. Nhiều doanh nghiệp đã tăng cường liên kết với người nuôi, mở rộng vùng nuôi đạt chuẩn quốc tế nhằm đảm bảo chất lượng đầu vào ổn định và giảm chi phí trung gian. Song song với đó, các địa phương ven biển đang đẩy mạnh quy hoạch lại vùng nuôi theo hướng tập trung, ứng dụng công nghệ cao, phát triển nuôi biển công nghiệp và mô hình tuần hoàn thích ứng với biến đổi khí hậu.
Một thách thức lớn hiện nay là yêu cầu chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Đây là điều kiện quan trọng để duy trì xuất khẩu sang thị trường châu Âu, đồng thời nâng cao uy tín và hình ảnh thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Các cơ quan quản lý đang tăng cường giám sát hoạt động khai thác, hoàn thiện hệ thống quản lý tàu cá và đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc điện tử.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT) đã được triển khai từ tháng 3/2026, giúp quản lý tàu cá ra vào cảng, minh bạch hóa nguồn gốc và đáp ứng các yêu cầu khắt khe từ thị trường nhập khẩu.
Theo VASEP nếu các điểm nghẽn về thể chế, chi phí tuân thủ, logistics và nguồn nguyên liệu được tháo gỡ kịp thời, ngành thủy sản hoàn toàn có thể đạt và vượt mục tiêu xuất khẩu trên 12 tỷ USD trong năm 2026.
Thực tế cho thấy, tiềm năng tăng trưởng của ngành vẫn còn rất lớn khi nhu cầu tiêu dùng toàn cầu đối với thủy sản chất lượng cao tiếp tục gia tăng. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành kết quả cụ thể, doanh nghiệp cần tiếp tục nâng cao năng lực quản trị, đầu tư công nghệ chế biến hiện đại, xây dựng thương hiệu và đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quốc tế.
Với các giải pháp đồng bộ đang được triển khai từ trung ương đến địa phương, ngành thủy sản được kỳ vọng sẽ từng bước tháo gỡ khó khăn, tiếp tục tăng trưởng và hướng tới mục tiêu xuất khẩu năm 2026 bền vững. Khi các điểm nghẽn về nguyên liệu, logistics, IUU và tiêu chuẩn thị trường được tháo gỡ hiệu quả, thủy sản Việt Nam sẽ có thêm động lực để nâng cao sức cạnh tranh, mở rộng thị phần và khẳng định vị thế trên thị trường toàn cầu.
