Thúc đẩy giảm nghèo đa chiều trong kỷ nguyên phát triển mới

ThS. Nguyễn Văn Lộc cho biết, theo kết quả rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo giai đoạn 2022-2024, tỷ lệ nghèo đa chiều của Việt Nam tiếp tục giảm nhanh và tương đối ổn định. Kết quả này phản ánh hiệu quả của các chương trình mục tiêu quốc gia, đồng thời cho thấy vai trò điều tiết của Nhà nước trong phân bổ nguồn lực và mở rộng tiếp cận an sinh xã hội cho các nhóm yếu thế.

Một điểm đáng chú ý là mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản của hộ nghèo có xu hướng giảm ở phần lớn chỉ số. Tuy nhiên, mức cải thiện giữa các chiều nghèo chưa đồng đều. Trong khi thiếu hụt về việc làm giảm rõ rệt thì tỷ lệ hộ nghèo có người phụ thuộc lại gia tăng, phản ánh xu hướng già hóa dân số, gánh nặng phụ thuộc ngày càng lớn và tính dễ tổn thương của sinh kế hộ gia đình. Điều này cho thấy việc giảm nghèo về thu nhập chưa hoàn toàn chuyển hóa thành cải thiện cấu trúc nhân khẩu và an sinh xã hội ở cấp hộ.

Ở lĩnh vực y tế, tỷ lệ hộ nghèo thiếu hụt bảo hiểm y tế vẫn ở mức cao và có xu hướng tăng dù số lượng tuyệt đối giảm. Tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng cải thiện chậm và gần như không thay đổi đáng kể. Những con số này cho thấy khoảng cách giữa mục tiêu bao phủ y tế toàn dân với khả năng tiếp cận thực chất của người nghèo, đồng thời phản ánh hạn chế trong chất lượng và hiệu quả cung ứng dịch vụ y tế công.

Trong lĩnh vực giáo dục, chính sách phổ cập giáo dục đối với trẻ em tiếp tục phát huy hiệu quả khi tỷ lệ thiếu hụt tình trạng đi học của trẻ em được duy trì ở mức thấp. Tuy nhiên, thiếu hụt về trình độ giáo dục của người trưởng thành gần như không cải thiện, cho thấy việc đào tạo lại, nâng cao kỹ năng và thúc đẩy học tập suốt đời đối với lao động nghèo vẫn còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng thoát nghèo bền vững.

Bên cạnh đó, các chỉ số về nhà ở và nước sinh hoạt có những cải thiện nhất định, song tỷ lệ thiếu hụt nhà tiêu hợp vệ sinh vẫn ở mức cao và ít thay đổi. Điều này cho thấy mặc dù hạ tầng vật chất đã được cải thiện, nhưng các dịch vụ thiết yếu gắn với môi trường sống và y tế dự phòng vẫn là “điểm nghẽn”, đặc biệt tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa.

ThS. Nguyễn Văn Lộc cho rằng, nhìn tổng thể, kết quả giảm nghèo đa chiều giai đoạn 2022-2024 cho thấy Việt Nam đã đạt nhiều tiến bộ trong mở rộng tiếp cận hạ tầng và dịch vụ xã hội cơ bản. Tuy nhiên, các chiều nghèo “khó” như y tế, an sinh xã hội, giáo dục người lớn và cấu trúc hộ gia đình vẫn cải thiện chậm, đặt ra yêu cầu phải chuyển mạnh từ cách tiếp cận đầu tư theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng dịch vụ công và tích hợp chính sách an sinh, việc làm, y tế và giáo dục.

Để nâng cao hiệu quả giảm nghèo đa chiều trong giai đoạn tới, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Trước hết, tiếp tục hoàn thiện và nâng cấp chuẩn nghèo đa chiều theo hướng phản ánh sát thực tiễn. Ngoài các tiêu chí hiện hành, có thể bổ sung các chỉ số mới như khả năng tiếp cận Internet, thiết bị thông tin và kỹ năng số, đồng thời xem xét các yếu tố liên quan đến rủi ro thiên tai và an ninh khí hậu. Ngưỡng thu nhập cũng cần được cập nhật thường xuyên để phản ánh đúng biến động chi phí sinh hoạt.

Thứ hai, tăng cường đầu tư cho phát triển con người, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục, y tế và kỹ năng số. Đẩy mạnh đào tạo nghề, nâng cao kỹ năng và năng lực thích ứng của người lao động ở khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, qua đó giảm nguy cơ thất nghiệp và tái nghèo.

Thứ ba, huy động mạnh mẽ các nguồn lực xã hội cho công tác giảm nghèo. Việc thúc đẩy xã hội hóa, khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cộng đồng thông qua các quỹ hỗ trợ việc làm, quỹ giảm nghèo hay các chương trình tín dụng ưu đãi sẽ góp phần mở rộng nguồn lực cho các chương trình giảm nghèo.

Thứ tư, hỗ trợ phát triển sinh kế bền vững thích ứng với biến đổi khí hậu. Đa dạng hóa sinh kế cho người dân thông qua phát triển nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu, nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sạch và các mô hình sản xuất phù hợp với điều kiện từng vùng.

Thứ năm, phát triển hạ tầng số và thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng, miền. Việc mở rộng hạ tầng Internet tại vùng sâu, vùng xa, hỗ trợ thiết bị và cước viễn thông cho hộ nghèo, đồng thời phát triển các dịch vụ công số thân thiện và dễ tiếp cận sẽ góp phần nâng cao khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ xã hội.

Thứ sáu, xây dựng hệ thống bảo trợ xã hội linh hoạt, thích ứng với rủi ro. Việc mở rộng bảo hiểm xã hội tự nguyện, bảo hiểm y tế toàn dân, bảo hiểm thất nghiệp và các cơ chế bảo hiểm rủi ro thiên tai sẽ giúp bảo vệ người nghèo trước các cú sốc về sức khỏe, việc làm và môi trường.

Có thể thấy, giai đoạn 2022-2024 đã tạo nền tảng quan trọng cho việc thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025 của Việt Nam. Tuy nhiên, để hướng tới mục tiêu cơ bản không còn hộ nghèo vào năm 2030, cần tiếp tục đổi mới cách tiếp cận giảm nghèo theo hướng toàn diện, bền vững và thích ứng với những biến động của bối cảnh phát triển mới.