 |
| Tổng số vốn đầu tư công đã giải ngân năm 2025 đạt 887.581,8 tỷ đồng, tương đương 98% kế hoạch được giao. Ảnh: internet |
Tháo “điểm nghẽn” thủ tục
Theo báo cáo đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch đầu tư công năm 2025 của Bộ Tài chính, tổng số vốn đầu tư công đã giải ngân năm 2025 đạt 887.581,8 tỷ đồng, tương đương 98% kế hoạch được giao. So với năm 2024, tỷ lệ giải ngân tăng 6,55%, còn giá trị tuyệt đối tăng thêm khoảng 262 nghìn tỷ đồng.
Đây không chỉ là một bước tiến về quy mô mà còn phản ánh sự chuyển biến rõ rệt trong hiệu quả tổ chức thực hiện kế hoạch đầu tư công. Đằng sau những con số ấy là sự thay đổi âm thầm nhưng rất căn bản trong cách quản lý, điều hành và sử dụng nguồn lực công - nơi mỗi bước cải cách đều nhằm hướng tới một mục tiêu chung: để vốn đầu tư công thực sự trở thành động lực dẫn dắt tăng trưởng.
Trong nhiều năm, câu chuyện giải ngân vốn đầu tư công thường gắn với những cụm từ quen thuộc: thủ tục phức tạp, quy hoạch chồng chéo, giải phóng mặt bằng kéo dài... Chỉ cần một khâu chậm trễ, tiến độ dự án có thể bị kéo lùi hàng tháng, thậm chí hàng năm, khiến nguồn lực ngân sách vốn được kỳ vọng là động lực phát triển chưa thể phát huy hết vai trò của mình.
Nhưng những năm gần đây, đặc biệt trong giai đoạn 2021-2025, bức tranh này đã thay đổi rõ rệt.
Một loạt cải cách thể chế được triển khai mạnh mẽ nhằm tháo gỡ các rào cản tồn tại nhiều năm. Trong giai đoạn này, Chính phủ đã ban hành 61 nghị định hướng dẫn các luật liên quan đến đầu tư công, từng bước hoàn thiện khung pháp lý cho quá trình chuẩn bị và triển khai dự án.
Cùng với đó, phương thức quản lý cũng được đổi mới theo hướng chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho các bộ, ngành và địa phương. Sự thay đổi này giúp nâng cao tính chủ động trong tổ chức thực hiện, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục và tăng trách nhiệm của các cơ quan trực tiếp triển khai dự án.
Riêng trong năm 2025, Quốc hội tiếp tục thông qua nhiều đạo luật quan trọng như: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư công, Luật Quy hoạch sửa đổi và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý nợ công... Các sửa đổi tập trung vào những nội dung then chốt như: đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát; đơn giản hóa quy trình, thủ tục chuẩn bị và triển khai dự án; hoàn thiện hệ thống quy hoạch theo hướng đồng bộ, thống nhất; tạo điều kiện huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn vốn phát triển...
Những điều chỉnh này nhằm hoàn thiện khung pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quá trình chuẩn bị và triển khai các dự án đầu tư.
Không chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện luật pháp, nhiều thủ tục hành chính liên quan đến giải ngân vốn cũng được cải cách mạnh mẽ theo hướng nhanh gọn, minh bạch hơn nhằm rút ngắn thời gian và nâng cao hiệu quả thực hiện. Thời gian thanh toán vốn được rút ngắn từ 3 ngày xuống tối đa 2 ngày, thời gian tạm ứng vốn chỉ còn 1 ngày làm việc, trong khi khối lượng giấy tờ giảm tới khoảng 70%.
Những thay đổi tưởng chừng rất kỹ thuật này lại mang ý nghĩa rất thực tế. Mỗi thủ tục được rút gọn là một bước giúp dòng vốn ngân sách đi nhanh hơn tới các công trường, tới những dự án đang cần nguồn lực để triển khai.
Nói cách khác, cải cách thủ tục không chỉ giúp giải ngân nhanh hơn, mà còn góp phần hiện đại hóa quản lý tài chính công, nâng cao hiệu lực và hiệu quả chi tiêu ngân sách.
"Bài toán" thực thi
Những cải cách mạnh mẽ về thể chế và thủ tục trong thời gian qua đã tạo nền tảng quan trọng để quá trình giải ngân đầu tư công chuyển biến tích cực. Song, từ khuôn khổ chính sách đến thực tiễn triển khai luôn đòi hỏi sự đồng bộ trong tổ chức thực hiện ở từng dự án, từng địa phương.
Ở nhiều dự án, giải phóng mặt bằng vẫn là khâu phức tạp và tốn nhiều thời gian nhất. Việc xác định nguồn gốc đất, xây dựng phương án bồi thường hay di dời hạ tầng kỹ thuật thường kéo dài hơn dự kiến. Trong không ít trường hợp, sự chênh lệch giữa giá bồi thường và giá thị trường cũng khiến người dân chưa thực sự đồng thuận.
Bên cạnh đó, công tác quy hoạch ở một số nơi vẫn còn chậm hoặc thiếu đồng bộ. Khi quy hoạch chưa hoàn thiện, dự án dù đã được bố trí vốn cũng khó có thể triển khai đúng tiến độ.
Một số địa phương còn gặp khó khăn về nguồn cung vật liệu xây dựng như cát và đất đắp, trong khi giá vật liệu lại biến động mạnh so với thời điểm phê duyệt dự án, làm tăng chi phí và ảnh hưởng tới tiến độ thi công.
Ở góc độ quản lý, vẫn còn tình trạng lập kế hoạch chưa sát thực tế, đăng ký nhu cầu vốn lớn hơn khả năng triển khai. Điều này dẫn đến nghịch lý: có dự án được bố trí vốn nhưng không thể giải ngân, trong khi dự án khác lại thiếu nguồn lực để tiếp tục thi công...
Chính từ quá trình triển khai thực tiễn ấy, nhiều bài học kinh nghiệm cũng đã được rút ra.
Trước hết, việc cụ thể hóa kịp thời các chủ trương của Đảng và chỉ đạo của Chính phủ được xem là yếu tố then chốt để bảo đảm sự thống nhất từ định hướng đến tổ chức thực hiện trong lĩnh vực đầu tư công. Phân bổ vốn phải thực sự trở thành công cụ chiến lược để phân bổ nguồn lực quốc gia, gắn chặt với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và hệ thống quy hoạch.
Việc tổ chức thực hiện cần tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật nhưng đồng thời cũng phải đủ linh hoạt để xử lý kịp thời những tình huống phát sinh. Công khai, minh bạch trong toàn bộ quá trình từ lập kế hoạch, thẩm định, phê duyệt đến triển khai và giải ngân vốn là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Một yếu tố khác ngày càng được nhấn mạnh là trách nhiệm của người đứng đầu. Khi trách nhiệm cá nhân gắn trực tiếp với tiến độ và hiệu quả dự án, việc triển khai các công trình đầu tư công sẽ có thêm động lực để được thúc đẩy quyết liệt hơn.
Trong thực tế, nhiều công trình trọng điểm đã được triển khai với tinh thần rất khẩn trương, “vượt nắng thắng mưa”, “làm ngày làm đêm”, “xuyên ngày lễ, xuyên ngày tết”. Đó không chỉ là khẩu hiệu mà đã trở thành nhịp độ làm việc quen thuộc tại nhiều công trường lớn trên cả nước.
Sự phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương và sự đồng thuận của người dân cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tháo gỡ các khó khăn liên quan đến giải phóng mặt bằng, quy hoạch hay thủ tục đầu tư.
Nhìn rộng hơn, câu chuyện đầu tư công không chỉ là vấn đề kỹ thuật tài chính, mà là câu chuyện của thể chế, của trách nhiệm quản lý và của cách tổ chức thực thi chính sách.
Khi thể chế được hoàn thiện hơn, thủ tục được rút gọn hơn và trách nhiệm thực thi được đặt rõ ràng hơn, dòng vốn đầu tư công sẽ thực sự được “khơi thông”. Khi dòng vốn ấy chảy thông suốt, nó không chỉ thúc đẩy tiến độ của từng dự án riêng lẻ, mà còn góp phần tạo nên nhịp vận động mạnh mẽ hơn cho toàn bộ nền kinh tế, bồi đắp "động lực" cho tăng trưởng.
