Gỡ “điểm nghẽn” dự án BT chuyển tiếp, tránh lãng phí nguồn lực đất đai

Bộ Tài chính đề xuất nhiều cơ chế tháo gỡ, xử lý vướng mắc đối với các dự án BT chuyển tiếp. Ảnh: internet

Gỡ những "điểm nghẽn" trong thực tiễn

Theo Bộ Tài chính, tổng hợp từ báo cáo của các địa phương cho thấy, giai đoạn 2023-2025, cả nước có 160 dự án BT chuyển tiếp đang tiếp tục triển khai. Nhiều địa phương có số lượng dự án lớn như Bắc Ninh, Hà Nội, Khánh Hòa, Hà Nam (cũ), Thái Nguyên, cùng một số tỉnh, thành khác trên cả nước.

Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, Nghị quyết của Quốc hội và nhiệm vụ được Chính phủ giao, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Bộ Tài chính) đã rà soát, tổng hợp vướng mắc trong thực hiện các dự án BT chuyển tiếp, phân loại thành 03 nhóm vấn đề và báo cáo Lãnh đạo Chính phủ phương án xử lý.

Từ năm 2025 đến nay, việc tháo gỡ tiếp tục được đẩy mạnh. Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Phạm Minh Chính tại Quyết định số 751/QĐ-TTg thành lập Ban Chỉ đạo giải quyết các dự án tồn đọng, khó khăn, vướng mắc, Bộ Tài chính đã xây dựng Hệ thống thông tin quốc gia về các dự án đầu tư có khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài (Hệ thống 751), làm cơ sở dữ liệu tập trung để các bộ, ngành, địa phương rà soát, cập nhật thông tin các dự án, trong đó có dự án BT chuyển tiếp.

Qua tổng hợp thực tiễn, Bộ Tài chính chỉ rõ nhiều vướng mắc trong các trường hợp: giá trị quỹ đất thanh toán vượt giá trị công trình BT; hợp đồng BT đã ký nhưng chưa đúng quy định pháp luật tại thời điểm ký; bố trí ngân sách nhà nước hoặc bồi thường cho nhà đầu tư trong trường hợp Nhà nước chấm dứt hợp đồng dự án trước thời hạn. Hay như vướng mắc trong thanh toán, quyết toán phần lãi vay sau giai đoạn xây dựng đối với các dự án BT thanh toán bằng tiền.

Pháp luật hiện hành đã có quy định về tính lãi vay và lợi nhuận hợp lý sau giai đoạn xây dựng cho dự án BT triển khai theo quy định của Luật PPP. Tuy nhiên, cần có quy định để xử lý vướng mắc cho các dự án BT chuyển tiếp triển khai trước khi Luật PPP có hiệu lực thi hành.

Do đó, Bộ Tài chính đã xây dựng và đang lấy ý kiến rộng rãi dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cơ chế tháo gỡ, xử lý vướng mắc đối với các dự án BT chuyển tiếp, nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, Quốc hội và Chính phủ về giải quyết dứt điểm các dự án BT, BOT hiệu quả thấp; đồng thời tạo cơ chế pháp lý thống nhất, đồng bộ, minh bạch, bảo đảm không hợp pháp hóa các sai phạm đã xảy ra.

Rõ cơ chế xử lý theo từng “kịch bản” dự án

Dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cơ chế tháo gỡ, xử lý vướng mắc đối với các dự án BT chuyển tiếp được Bộ Tài chính xây dựng gồm 14 điều, quy định rõ phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và các nguyên tắc thực hiện. Trong đó nhấn mạnh nguyên tắc xử lý đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục; chỉ tháo gỡ đối với các vướng mắc mà nguyên nhân do lỗi của cơ quan quản lý nhà nước hoặc lỗi của cả hai bên; bảo đảm không gây thất thoát tài sản nhà nước, không làm phát sinh tranh chấp, khiếu kiện.

Đáng chú ý, dự thảo đưa ra các phương án xử lý theo từng nhóm tình huống cụ thể. Theo đó, tiếp tục thực hiện, thanh toán đối với hợp đồng BT ký đúng quy định; xử lý vi phạm hành chính (nếu có) trước khi tiếp tục thanh toán đối với hợp đồng có thiếu sót trong khâu chuẩn bị đầu tư. Dự thảo cũng cho phép sửa đổi, bổ sung ký kết phụ lục hợp đồng trong trường hợp nội dung chưa phù hợp nhưng không làm thay đổi quyền, nghĩa vụ các bên.

Đối với hợp đồng BT có nội dung chưa phù hợp nhưng không thể sửa đổi, bổ sung, dự thảo điều chỉnh theo hướng chấm dứt hợp đồng trước thời hạn và thanh toán các chi phí hợp lý cho nhà đầu tư trong trường hợp lỗi do cơ quan nhà nước. Dự án đã ký kết hợp đồng BT nhưng chưa triển khai đầu tư xây dựng công trình BT được điều chỉnh theo hướng tiếp tục thực hiện hợp đồng hoặc chấm dứt hợp đồng, bảo đảm hài hòa lợi ích Nhà nước và nhà đầu tư.

Dự thảo cũng quy định rõ nguyên tắc xử lý việc thanh toán bằng quỹ đất khi giá trị đất thanh toán lớn hơn hoặc nhỏ hơn giá trị công trình BT; cho phép điều chỉnh báo cáo nghiên cứu khả thi khi phát sinh tăng tổng mức đầu tư mà không phải điều chỉnh chủ trương đầu tư. Đặc biệt, Bộ Tài chính đề xuất xử lý trường hợp nhà đầu tư ứng vốn giải phóng mặt bằng quỹ đất đối ứng theo hướng Nhà nước bố trí ngân sách để thanh toán; đồng thời cho phép áp dụng các quy định mới của Luật PPP để tháo gỡ vướng mắc cho các dự án BT chuyển tiếp.

Thời điểm xác định giá đất của quỹ đất thanh toán theo hợp đồng BT được xác định rõ tại dự thảo Nghị định là thời điểm Nhà nước quyết định giao đất, cho thuê đất hoặc thời điểm theo hợp đồng BT có quy định khác.

Với cách tiếp cận chặt chẽ nhưng linh hoạt, dự thảo Nghị quyết được kỳ vọng sẽ tháo gỡ căn bản các “điểm nghẽn” pháp lý, khơi thông nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án BT chuyển tiếp, sớm đưa công trình vào khai thác, sử dụng, tránh gây lãng phí, thất thoát nguồn lực đất đai, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.