Đầu năm nói chuyện tiền bạc: Giữ thế nào để sinh lời?

Trao đổi đầu Xuân Bính Ngọ, ông Phan Lê Thành Long - CEO của AFA Group, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn Việt Nam xoay quanh việc sử dụng tiền bạc hiệu quả và bảo toàn giá trị tài sản cá nhân.

Phóng viên:Thưa ông, nhìn lại vài năm gần đây, ông quan sát thấy những đặc điểm nào nổi bật trong cách nhà đầu tư cá nhân Việt Nam ra quyết định đối với tài sản của mình?

Ông Phan Lê Thành Long - CEO của AFA Group

Ông Phan Lê Thành Long: Từ năm 2020 trở lại đây, xu hướng số đông nhà đầu tư cá nhân quan tâm và tham gia đầu tư các loại tài sản trên thị trường tài chính ngày càng tăng trưởng. Nhà đầu tư cá nhân đang tham gia đầu tư nhiều lớp tài sản khác nhau bao gồm cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ mở, vàng, tài sản số bên cạnh tài sản truyền thống là bất động sản.

Theo đó, yếu tố tâm lý và cảm xúc đang có tác động lớn hơn đến các quyết định của đám đông nhà đầu tư cá nhân. Nhiều nhà đầu tư chưa xây dựng và tuân thủ kỷ luật chiến lược và phương pháp đầu tư có hệ thống, dẫn tới các quyết định đầu tư thường có thiên hướng “mạnh về cảm xúc, yếu về quy trình”. Tâm lý “Sợ bỏ lỡ - FOMO” đang rất phổ biến, khiến nhà đầu tư cá nhân thường lao vào thị trường lúc “sốt nóng” và buộc phải bán tháo và chịu thua lỗ khi thị trường “nguội lạnh”.

Một ví dụ điển hình gần đây là tâm lý bỏ lỡ cơ hội khi vàng tăng giá, rồi đến cơn sốt giá bạc, khiến nhiều nhà đầu tư lao vào mua những kim loại khác như đồng, niken bất chấp sự thiếu hiểu biết về những hàng hoá này và đặc tính không phải là tài sản đầu tư. Từ đó, một tâm lý phổ biến khác xuất hiện trong quyết định của nhà đầu tư là sợ hãi do sự bất định và không hiểu rõ (Fear, Uncertainty, Doubt - FUD), thường dẫn tới những quyết định gây thua lỗ.

Phóng viên: So với các thị trường mà ông từng nghiên cứu hoặc tiếp cận ở nước ngoài, theo ông tư duy quản lý tài sản của nhà đầu tư cá nhân Việt Nam khác biệt lớn nhất ở điểm nào?

Ông Phan Lê Thành Long: Ở một số quốc gia có thị trường tài chính ở bậc cao hơn chúng ta, sự khác biệt lớn nhất trong tư duy quản lý tài sản của nhà đầu tư cá nhân là đầu tư dài hạn dựa trên nền tảng tăng trưởng giá trị nội tại của tài sản thay vì đầu cơ ngắn hạn với kỳ vọng thu lời nhanh chóng. Chính xu hướng đầu tư giá trị dài hạn sẽ giải quyết được vấn đề tâm lý tiêu cực (FOMO, FUD) trong ra quyết định đầu tư của đám đông nhà đầu tư cá nhân.

Tư duy đầu cơ ngắn hạn với kỳ vọng thu lợi nhanh sẽ có thể là “miền đất hứa” cho tin đồn, các nguồn thông tin không chính thống, dẫn dắt của các hội nhóm và KOLs tài chính. Tư duy đầu tư ở thị trường Việt Nam thường chịu chi phối của “người nói”, sự tin tưởng vào con người thay vì dữ kiện và dữ liệu cụ thể, chính thống. Những tài sản đầu tư có độ biến động cao như cổ phiếu, tài sản số và kể cả những phân khúc bất động sản rủi ro cao thường sẽ xuất hiện những yếu tố tâm lý tương tự.

Đám đông nhà đầu tư cá nhân ở Việt Nam thường bị hấp dẫn bởi các cổ phiếu “câu chuyện”, các meme coin hay giá vàng biến động mạnh. Những quyết định đầu tư theo kiểu “sáng nắng, chiều mưa” diễn ra phổ biến hơn trong những năm gần đây. Những giá trị lớn của tài sản đầu tư như dòng tiền thực, định giá thực, hay tư duy quản trị tổng thể danh mục tài sản đầu tư dường như ít được coi trọng ở Việt Nam.

Phóng viên: Thách thức lớn nhất của nhà đầu tư cá nhân hiện nay nằm ở việc lựa chọn kênh đầu tư, hay ở cách quản lý tài sản một cách tổng thể và dài hạn, thưa ông?

Ông Phan Lê Thành Long: Việc lựa chọn kênh đầu tư là một phần trong quản trị gia sản (Wealth management), trong đó quản lý tài sản một cách tổng thể và dài hạn là chiến lược và phương pháp tốt cho các nhà đầu tư cá nhân.

Như vậy, thách thức lớn của một nhà đầu tư cá nhân là xây dựng cho bản thân phương pháp quản trị gia sản khoa học và phù hợp, trong đó quản trị và phân bổ tài sản đầu tư phù hợp với hồ sơ rủi ro của nhà đầu tư, rồi cuối cùng mới đến lựa chọn kênh đầu tư để hiện thực hoá phân bổ tài sản đầu tư theo đúng hồ sơ rủi ro của mình, trước khi lựa chọn kênh đầu tư để hiện thực hoá việc phân bổ đó.

Phóng viên: Từ kinh nghiệm quốc tế, theo ông một mô hình quản lý tài sản phù hợp với Việt Nam, có sự quản lý và giám sát của cơ quan chức năng, cần dựa trên những nguyên tắc cốt lõi nào, thay vì chỉ tập trung vào từng sản phẩm đầu tư cụ thể?

Ông Phan Lê Thành Long: Mô hình quản lý tài sản phù hợp với Việt Nam có thể được thiết lập dựa trên 7 nguyên tắc căn bản sau:

Nguyên tắc 1 “Quản trị rủi ro”, tức là nhà đầu tư hiểu rõ về rủi ro khi tham gia đầu tư, biết mức độ rủi ro đang đối mặt là gì và có phù hợp với khẩu vị rủi ro của mình hay không.

Nguyên tắc 2 “Phân tách trách nhiệm”, tức là tạo sự độc lập trong các dịch vụ liên quan đến hỗ trợ nhà đầu tư. Nhà đầu tư là chủ sở hữu tài sản, phải luôn kiểm soát được tài sản. Đơn vị quản lý tài sản (nếu có) phải minh bạch và rõ ràng chức năng được uỷ quyền. Bên thứ ba giám sát, ví dụ ngân hàng giám sát, phải đảm bảo chức năng giám sát độc lập, đặc biệt về dòng tiền luân chuyển.

Nguyên tắc 3 “Minh bạch thông tin”, tức là thông tin trên thị trường phải được công khai, minh bạch và nhà đầu tư có thể tiếp cận dễ dàng và kịp thời.

Ảnh minh họa.

Nguyên tắc 4 “Bảo vệ nhà đầu tư”, các nhà đầu tư có mức độ hiểu biết và hồ sơ rủi ro khác nhau cần được bảo vệ, đặc biệt trước những tài sản rủi ro cao, thông tin thiếu minh bạch. Một ví dụ điển hình là việc một số nhân viên ngân hàng đánh tráo khái niệm đã bán trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ cho những người lớn tuổi mang tiền đến ngân hàng gửi tiết kiệm.

Nguyên tắc 5 “Quản lý rủi ro thị trường”, tránh những cú sốc lớn tác động gây sụt giảm nghiêm trọng toàn bộ thị trường tài chính và giá các lớp tài sản.

Nguyên tắc 6 “Không bảo lãnh ngầm”, nghĩa là nhà đầu tư phải nhận thức rõ khi tham gia đầu tư tài sản là có rủi ro, sẽ không có những hoạt động có thể khiến nhà đầu tư hiểu nhầm rằng khoản đầu tư của họ được “bao lỗ”, nhất là đối với hoạt động của các cơ quản thuộc Chính phủ.

Nguyên tắc cuối cùng là có cơ chế thưởng, phạt rõ ràng và nghiêm khắc trước các hành vi trên thị trường tài chính.

Thiết lập và thực thi được các nguyên tắc cốt lõi thì tất cả các lớp tài sản đều có cơ hội phát triển một cách lành mạnh và bền vững thay vì chỉ tập trung vào một tài sản hay sản phẩm đầu tư cụ thể.

Phóng viên: Bước sang năm mới, theo ông đâu là câu hỏi quan trọng nhất mỗi cá nhân nên tự đặt ra khi nói đến tiền bạc và đầu tư, để vừa an tâm vừa hướng tới tăng trưởng bền vững?

Ông Phan Lê Thành Long: Câu hỏi quan trọng nhất dành cho mỗi nhà đầu tư cá nhân là “Làm thế nào để không mất tiền?”. Trong đầu tư, chỉ có thể xảy ra một trong hai khả năng “được tiền” hoặc “mất tiền”. Câu hỏi trên hàm ý rằng quản trị rủi ro là đặc biệt quan trọng trong đầu tư, nhất trong bối cảnh thị trường tài chính rất nhiều thách thức trong năm 2026 này. Nếu quản trị rủi ro tốt thì chính là tạo cơ hội để tăng trưởng tài sản đầu tư bền vững.

Theo tôi, mỗi cá nhân có thể lựa chọn những cách tiếp cận khác nhau với tiền bạc và đầu tư, nhưng điều cốt lõi vẫn là hiểu rõ mình đang quản lý tiền và tài sản theo nguyên tắc nào. Quản lý tài sản không phải là chạy theo những kênh đầu tư “nóng”, mà là xây dựng một chiến lược dài hạn, có kỷ luật và phù hợp với mục tiêu của từng người. Khi trả lời được câu hỏi ai đang thực sự quản lý và kiểm soát tiền của mình, nhà đầu tư sẽ chủ động và vững vàng hơn trước những biến động của thị trường.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!