Ôn thi tốt nghiệp THPT 2026 theo định hướng đánh giá năng lực
|
Học sinh Trường THPT Sơn Trà (TP Đà Nẵng) tham gia hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp. Ảnh: NTCC |
Từ thực tế này, nhiều nhà trường đã chủ động điều chỉnh, bổ sung ngân hàng đề theo cấu trúc mới, giúp học sinh từng bước làm quen và thích ứng.
Bám sát yêu cầu cần đạt
Tại Trường THPT số 2 Đức Phổ (Quảng Ngãi), xây dựng ngân hàng đề là nhiệm vụ trọng tâm của các tổ chuyên môn. Khi sinh hoạt chuyên môn để chuẩn bị cho năm học 2025 - 2026, nhà trường yêu cầu các tổ phân tích kết quả thi của học sinh theo từng môn học để có cơ sở điều chỉnh công tác dạy – học, kiểm tra, đánh giá phù hợp với mục tiêu của Chương trình GDPT 2018 cũng như đáp ứng yêu cầu của đề thi tốt nghiệp theo chương trình mới. Trong đó, giáo viên được yêu cầu xây dựng kho bài tập bám sát yêu cầu cần đạt của từng bài học, môn học.
Thầy Bùi Quang Liêm – Tổ trưởng tổ Toán, cho biết tổ chuyên môn đã tiến hành rà soát toàn bộ hệ thống đề kiểm tra, từ đó điều chỉnh theo định hướng mới. Điểm thay đổi dễ nhận thấy là đưa các bài toán thực tế vào ngân hàng câu hỏi, đồng thời tiếp tục hoàn thiện dạng câu hỏi đúng – sai đã được triển khai trước đó.
“Trong kiểm tra, đánh giá định kỳ của nhà trường đã có một tỷ lệ nhất định các bài toán vận dụng thực tiễn, nhưng chưa thực sự phong phú về tình huống và ngữ liệu đời sống. Khi đề thi tăng cường các bài toán thực tế, học sinh phải mất nhiều thời gian đọc – hiểu tình huống, phân tích dữ liệu, xác định ‘từ khóa’ để quy về kiến thức và dạng toán”, thầy Liêm phân tích.
Để đáp ứng yêu cầu này, tổ Toán không chỉ bổ sung câu hỏi, mà còn xây dựng lại ngân hàng đề theo ma trận bám sát cấu trúc Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025. Nhóm giáo viên khối 12 được giao nhiệm vụ chủ lực trong xây dựng câu hỏi phục vụ kiểm tra, đánh giá và ôn tập, đồng thời bổ sung vào ngân hàng đề tham khảo với mục tiêu “đúng cấu trúc, sát năng lực”. Mỗi câu hỏi đều phải đảm bảo bám ma trận, có mức độ phân hóa và phục vụ rõ mục tiêu đánh giá.
Theo thầy Liêm, khó khăn lớn nhất nằm ở nguồn học liệu. Nguồn đề tham khảo cũng như hệ thống bài tập theo Chương trình GDPT 2018 còn hạn chế, buộc giáo viên phải tự biên soạn, xây dựng hệ thống câu hỏi và điều chỉnh sau mỗi lần phản biện chung hoặc sau khi phân tích kết quả làm bài của học sinh. Đặc biệt, với các bài toán thực tế, việc xây dựng ngữ liệu đòi hỏi nhiều thời gian và công sức.
“Có những dạng toán thực tế rất mở, không có khuôn mẫu cụ thể. Giáo viên phải tự đặt tình huống, xây dựng dữ liệu và chỉnh sửa nhiều lần để đạt yêu cầu, bởi không chỉ đúng kiến thức, mà còn phải hợp lý về bối cảnh. Làm nhiều mới rút ra được kinh nghiệm, qua đó xây dựng hệ thống câu hỏi bám sát yêu cầu cần đạt, có tính phân hóa và gắn với thực tiễn”, thầy Liêm chia sẻ.
Ảnh minh họa INT.
Ứng dụng công nghệ trong xây dựng ngân hàng đề
Cô Lê Thị Kim Bông – Tổ trưởng tổ Hóa học, Trường THPT Bình Sơn (Quảng Ngãi), cho biết: “Sau khi tham gia tập huấn về Chương trình GDPT 2018 cũng như xây dựng đề thi theo chương trình mới, giáo viên trong tổ đã xác định phải thay đổi toàn diện trong kiểm tra – đánh giá. Chúng tôi không điều chỉnh từng phần, mà xây dựng lại từ đầu, từ cấu trúc đến nội dung câu hỏi”.
Theo cô Kim Bông, lợi thế của môn Hóa học là nguồn ngữ liệu thực tiễn phong phú. Tổ chuyên môn đã tận dụng các bài báo khoa học, công trình nghiên cứu, quy trình sản xuất… để đưa vào đề thi dưới dạng tình huống cụ thể.
“Chỉ cần chịu khó tìm tòi, giáo viên sẽ có rất nhiều chất liệu. Quan trọng là biết cách chuyển hóa thành câu hỏi phù hợp với học sinh”, cô Bông thông tin. Nhờ đó, hệ thống câu hỏi không còn khô cứng mà gắn với đời sống, buộc học sinh phải hiểu bản chất vấn đề.
Khi Bộ GD&ĐT công bố đề minh họa thi tốt nghiệp THPT năm 2025, tổ chuyên môn nhanh chóng chuẩn hóa lại toàn bộ ngân hàng đề theo đúng định dạng. Đến nay, việc chuyển đổi cơ bản hoàn thiện. Các đề kiểm tra định kỳ, đề ôn tập đều được rà soát kỹ lưỡng, bảo đảm bám sát cấu trúc mới và có độ tin cậy cao.
Bên cạnh xây dựng nội dung, cách thức vận hành ngân hàng đề cũng thay đổi, đặc biệt với sự hỗ trợ của công nghệ.
Là giáo viên môn Lịch sử, Trung tâm GDTX số 2 (TP Đà Nẵng), cô Phan Thị Thảo nhận thấy việc ứng dụng các nền tảng trực tuyến hỗ trợ hiệu quả cho việc xây dựng ngân hàng đề.
Các công cụ như Google Form, Azota, Quizizz hay Youngtest được sử dụng để xây dựng hệ thống đề bám sát ma trận của Bộ GD&ĐT. Mỗi đề thi đều được thiết kế có giới hạn thời gian, trộn câu hỏi và đáp án nhằm bảo đảm tính nghiêm túc. Học viên được phân chia lộ trình ôn tập theo từng giai đoạn: Luyện theo chủ đề, luyện tổng hợp và luyện nước rút.
Từ thực tế giảng dạy, theo cô Thảo, ưu điểm nổi bật của việc ứng dụng công nghệ trong xây dựng đề và kiểm tra – đánh giá là khả năng phân tích dữ liệu. Sau mỗi lần làm bài, hệ thống thống kê chi tiết tỷ lệ đúng – sai của từng câu hỏi, từng chủ đề. Nhờ đó, giáo viên theo dõi được tiến độ học tập của học sinh, kịp thời điều chỉnh kế hoạch và hỗ trợ cá thể hóa. Học viên cũng có thể tự đánh giá mức độ nắm kiến thức của mình, xác định phần còn hổng để tập trung ôn tập.
“Lâu nay có tình trạng học sinh làm nhiều đề nhưng không hiểu vì sao sai. Việc chữa đề theo cách truyền thống mất nhiều thời gian và khó đáp ứng yêu cầu cá thể hóa. Trong bối cảnh đó, trí tuệ nhân tạo mở ra hướng tiếp cận mới. Giáo viên hướng dẫn học viên sử dụng các công cụ AI như ChatGPT, Claude hoặc Gemini để phân tích bài làm. Học viên nhập câu hỏi, đáp án và yêu cầu giải thích. Thay vì chỉ biết đúng – sai, các em được tiếp cận với quá trình lập luận. Điều này giúp người học hiểu và ghi nhớ kiến thức sâu hơn”, cô Thảo phân tích.
Học sinh cần từ bỏ thói quen học theo đề cương trước mỗi kỳ kiểm tra định kỳ. Việc luyện thi bằng cách giải đi giải lại các dạng bài quen thuộc sẽ khiến các em gặp khó khi xử lý câu hỏi vận dụng cao. Thay vào đó, luyện đề tham khảo giúp học sinh rèn năng lực giải quyết vấn đề, biết liên hệ kiến thức đã học để đáp ứng các yêu cầu trong thực tiễn. - Bà Trần Thị Kim Vân - Hiệu trưởng Trường THCS - THPT Nguyễn Khuyến (Cẩm Lệ, Đà Nẵng)
