Củng cố nền tảng tài chính vững chắc cho khát vọng phát triển đất nước

Bộ Tài chính đã khẳng định vai trò là cơ quan tham mưu chiến lược, giữ “trụ cột” ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm cân đối lớn của nền kinh tế.

Từ dấu ấn nhiệm kỳ 2020-2025...

Nhiệm kỳ 2020-2025 khép lại trong bối cảnh đặc biệt: kinh tế thế giới và trong nước đối mặt với những biến động sâu sắc, đan xen rủi ro và cơ hội, thách thức chưa từng có tiền lệ. Trong dòng chảy đó, Bộ Tài chính đã khẳng định vai trò là cơ quan tham mưu chiến lược, giữ “trụ cột” ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm cân đối lớn của nền kinh tế, đồng thời chủ động mở đường, tạo dư địa tài khóa cho phục hồi và phát triển.

Công tác quản lý thu ngân sách nhà nước giai đoạn này tiếp tục được tăng cường, gắn với đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao tính minh bạch của môi trường đầu tư, kinh doanh. Hầu hết các chỉ tiêu thu ngân sách đều đạt và vượt mục tiêu đề ra. Tổng thu ngân sách nhà nước ước giai đoạn 2021-2025 ước đạt khoảng 9,4 triệu tỷ đồng, vượt mục tiêu 8,3 triệu tỷ đồng, gấp 1,36 lần so với giai đoạn 2016-2020. Tỷ lệ huy động vào ngân sách khoảng 18,3% GDP; trong đó thu từ thuế, phí đạt khoảng 14,8% GDP.

Cơ cấu thu ngân sách tiếp tục chuyển dịch theo hướng bền vững, tỷ trọng thu nội địa giai đoạn 2021-2025 cao hơn các giai đoạn trước, phản ánh sự phục hồi mạnh mẽ của sản xuất, kinh doanh. Tỷ trọng thu ngân sách trung ương bình quân khoảng 52% tổng thu ngân sách nhà nước, bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương trong điều tiết và dẫn dắt phát triển.

Đặc biệt, trong giai đoạn khó khăn, Bộ Tài chính đã chủ động nghiên cứu, đề xuất và triển khai các chính sách miễn, giảm, giãn thuế, phí, lệ phí, tiền thuê đất với quy mô khoảng 1,1 triệu tỷ đồng để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Đây không chỉ là những giải pháp kinh tế quan trọng mà còn thể hiện rõ tính nhân văn sâu sắc của chính sách tài khóa, tiếp thêm “dưỡng chất” cho nền kinh tế, củng cố niềm tin xã hội và tạo nền tảng cho phục hồi, tăng trưởng bền vững.

Ở phương diện chi ngân sách nhà nước, công tác phân bổ, sử dụng nguồn lực công được triển khai bám sát các định hướng chiến lược, bảo đảm hiệu quả, tiết kiệm và kỷ luật tài khóa. Tổng chi ngân sách nhà nước giai đoạn 2021-2025 ước đạt khoảng 10,4 triệu tỷ đồng, đạt mục tiêu kế hoạch 5 năm, đáp ứng yêu cầu thực hiện các nhiệm vụ trọng yếu về phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và an sinh xã hội. Bội chi ngân sách nhà nước bình quân khoảng 3,1-3,2% GDP; nợ công ước khoảng 35-36% GDP - những chỉ số an toàn, góp phần củng cố xếp hạng tín nhiệm quốc gia.

Một dấu ấn nổi bật khác của nhiệm kỳ là công tác hoàn thiện thể chế. Bộ Tài chính đã tập trung nghiên cứu, tham mưu, đề xuất hoàn thiện cơ chế, chính sách trong các lĩnh vực được phân công; chủ trì xây dựng, tham mưu trình cấp có thẩm quyền ban hành và ban hành theo thẩm quyền 738 văn bản quy phạm pháp luật.

Tư duy xây dựng pháp luật được đổi mới mạnh mẽ, gắn xây dựng luật với xây dựng văn bản hướng dẫn thi hành, bảo đảm tính thống nhất, hiệu lực và hiệu quả. Nhiều quy định quan trọng về quản lý tài chính - ngân sách, đầu tư công, tiết kiệm, phòng chống lãng phí được sửa đổi, bổ sung; các quy định mâu thuẫn, chồng chéo, không còn phù hợp trong pháp luật đầu tư, kinh doanh và quản lý doanh nghiệp nhà nước từng bước được tháo gỡ, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Song song với đó, Bộ Tài chính đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; xây dựng và thực hiện thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù cho một số địa phương; tăng cường công khai, minh bạch; xóa bỏ cơ chế “xin - cho”; cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư, kinh doanh.

Nhờ đó, môi trường đầu tư kinh doanh tiếp tục được cải thiện; số doanh nghiệp đang hoạt động vượt mốc 1 triệu, tăng hơn 46% so với năm 2020; Việt Nam duy trì vị thế điểm sáng thu hút FDI; thị trường vốn phát triển theo hướng an toàn, bền vững. Đặc biệt, năm 2025, thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi - cột mốc có ý nghĩa chiến lược.

Ngành Tài chính cũng đã tích cực thúc đẩy phát triển kinh tế vùng, các ngành, lĩnh vực và mô hình kinh tế mới; tham gia xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do; đồng thời phối hợp hiệu quả trong an sinh xã hội, bảo đảm tăng trưởng kinh tế gắn với tiến bộ và công bằng xã hội.

... đến những đột phá chiến lược giai đoạn 2026–2030

Giai đoạn 2026-2030, mục tiêu đề ra là tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 10%/năm trở lên; bội chi ngân sách bình quân khoảng 5% GDP; tỷ lệ nợ công/GDP đến năm 2030 khoảng 45%; lạm phát bình quân hàng năm giai đoạn 2026-2030 khoảng 4,0%-4,5%/năm; tỷ lệ vốn đầu tư phát triển nguồn ngân sách nhà nước chiếm 20-22% tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Phấn đấu đến năm 2030, có 2 triệu doanh nghiệp tư nhân hoạt động trong nền kinh tế; ít nhất 50 doanh nghiệp nhà nước vào Top 500 doanh nghiệp Đông Nam Á, ít nhất 01 doanh nghiệp vào Top 500 doanh nghiệp thế giới...

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Bộ Tài chính xác định tập trung quán triệt và tổ chức thực hiện nghiêm túc Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, các nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Quốc hội. Trọng tâm là triển khai đồng bộ, hiệu quả các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp của Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2021-2030, Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026-2030, gắn chặt với việc thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Chính phủ lần thứ I nhiệm kỳ 2025-2030; Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Bộ Tài chính lần thứ nhất nhiệm kỳ 2025-2030.

Các đột phá chiến lược giai đoạn 2026-2030 đã được Bộ Tài chính đề rõ nhằm tổ chức triển khai thực hiện hiệu quả. Trước hết là đột phá về thể chế, chính sách tài chính và cải cách hành chính. Bộ Tài chính đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương pháp xây dựng pháp luật, bảo đảm hệ thống pháp luật tài chính ổn định, đồng bộ nhưng đủ linh hoạt để thích ứng với yêu cầu thực tiễn đang vận động nhanh.

Theo đó, tiếp tục hoàn thiện thể chế tài chính hiện đại, hội nhập; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả; nghiên cứu, áp dụng thí điểm các khung pháp lý đặc thù cho phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và các mô hình kinh tế mới nổi. Cùng với đó, kiên quyết xóa bỏ cơ chế “xin - cho”, tháo gỡ rào cản, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh không cần thiết; chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, kiến tạo môi trường đầu tư, sản xuất, kinh doanh minh bạch, thông thoáng và thuận lợi nhất cho người dân, doanh nghiệp.

Một đột phá quan trọng khác là huy động, phân bổ hiệu quả nguồn lực tài chính và nâng cao hiệu quả đầu tư công, gắn với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Bộ Tài chính tiếp tục hoàn thiện chính sách tài khóa theo hướng mở rộng và nuôi dưỡng nguồn thu bền vững, tái cơ cấu thu ngân sách để hỗ trợ chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Chi ngân sách được quản lý chặt chẽ, nâng cao hiệu quả sử dụng, ưu tiên cho đầu tư phát triển con người, khoa học công nghệ và bảo vệ môi trường. Đầu tư công được cơ cấu lại mạnh mẽ, phát huy vai trò “vốn mồi”, dẫn dắt và thu hút hiệu quả nguồn lực từ khu vực tư nhân và đầu tư nước ngoài; tập trung vốn cho các công trình trọng điểm, cấp bách, sớm hoàn thành và đưa vào khai thác, tạo động lực lan tỏa cho phát triển kinh tế - xã hội.

Bộ Tài chính đồng thời chú trọng tạo lập môi trường phát triển bình đẳng, để kinh tế tư nhân cùng với kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể trở thành các trụ cột vững chắc của nền kinh tế độc lập, tự chủ. Trọng tâm là thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp sáng tạo, hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân mở rộng thị trường, đổi mới sản phẩm, nâng cao năng lực cạnh tranh và thương hiệu. Cùng với đó, xây dựng cơ chế phù hợp để mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân vào các dự án trọng điểm, dự án quan trọng quốc gia và các chương trình, nhiệm vụ nghiên cứu khoa học có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển kinh tế - xã hội.

Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là đột phá mang tính nền tảng, quyết định năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia. Ngành Tài chính đặt mục tiêu tiên phong trong chuyển đổi số, phấn đấu đi đầu trong xây dựng Chính phủ số vào năm 2030. Bộ Tài chính chủ động tham mưu và triển khai các đề án chiến lược về tài chính số, kinh tế số; đồng thời hỗ trợ mạnh mẽ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo thông qua các cơ chế ưu đãi thuế, quỹ phát triển. Đến năm 2030, phấn đấu 100% doanh nghiệp sử dụng hóa đơn điện tử và 100% dịch vụ công trong lĩnh vực tài chính được cung cấp trực tuyến ở mức độ cao.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính chú trọng nâng cao chất lượng xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và thống kê, bảo đảm cung cấp đầy đủ, kịp thời cơ sở dữ liệu và luận cứ khoa học phục vụ điều hành phát triển nhanh, bền vững.

Với những nhiệm vụ trọng tâm và các đột phá chiến lược đã được xác định rõ, Bộ Tài chính bước vào giai đoạn 2025-2030 trong tâm thế chủ động, đổi mới và khát vọng vươn lên mạnh mẽ. Trên nền tảng những kết quả tích lũy từ nhiệm kỳ 2020-2025, ngành Tài chính không chỉ tiếp tục giữ vững vai trò “trụ cột” ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an toàn tài chính ngân sách quốc gia, mà còn chủ động mở đường, khơi thông và dẫn dắt các nguồn lực cho phát triển nhanh và bền vững.

Chặng đường phía trước còn nhiều thách thức, song cũng mở ra những cơ hội lớn chưa từng có. Với quyết tâm đổi mới, tinh thần trách nhiệm cao, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục đồng hành cùng các bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và người dân, biến những định hướng lớn của Đại hội XIV thành hành động cụ thể, hiệu quả. Qua đó, đóng góp xứng đáng vào mục tiêu xây dựng nền tài chính quốc gia bền vững, hiện đại và hội nhập, tạo nền tảng vững chắc cho một giai đoạn phát triển mới của Đất nước.