CEO Quỹ đầu tư IIX: Việt Nam thu hút vốn đầu tư tác động cao nhất khu vực

Ông Robert Kraybill - Giám đốc Đầu tư Quỹ Impact Investment Exchange (IIX) chia sẻ tại Diễn đàn. Ảnh: T.H

Đó là thông tin được ông Robert Kraybill - Giám đốc Đầu tư của Quỹ Impact Investment Exchange (IIX) chia sẻ tại Diễn đàn “Kết nối đầu tư tác động: Nguồn vốn cho tăng trưởng” được tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh ngày 10/3/2026.

Hơn 3,2 tỷ USD vốn đầu tư tác động vào Việt Nam

Theo ông Robert Kraybill, hiện nay, tổng tài sản toàn cầu đạt 471.000 tỷ USD, trong đó nguồn vốn tập trung cho môi trường, xã hội và quản trị (ESG) đạt trên 30.000 tỷ USD và từ thiện mạo hiểm đạt 2.300 tỷ USD. Thị trường đầu tư tác động toàn cầu đã đạt quy mô 1.600 tỷ USD. Mặc dù vậy, khu vực châu Á - Thái Bình Dương vẫn đang đối mặt với khoảng trống tài chính lên tới 1.500 tỷ USD để thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs).

Đối với Việt Nam, nền kinh tế ghi nhận mức tăng trưởng GDP 8,02% trong năm 2025. Tuy nhiên, khi quốc gia tiến tới vị thế có thu nhập trung bình cao, nguồn vốn ODA và viện trợ kỹ thuật truyền thống (dưới hình thức không hoàn lại) đang giảm dần. Tình hình này buộc cấu trúc tài chính phải chuyển dịch sang các cơ chế tài chính hỗn hợp, đồng đầu tư và lập kế hoạch ở cấp độ chính sách.

Dù gặp thách thức, Việt Nam hiện thu hút lượng vốn đầu tư tác động cao nhất khu vực. Trong giai đoạn 2020-2022, Việt Nam đã thu hút 2 tỷ USD, chiếm 30% tổng số vốn đầu tư tác động được triển khai tại Đông Nam Á. Con số này vượt qua Indonesia (1,4 tỷ USD, hoạt động tích cực nhất về số lượng thương vụ), Thái Lan (1,4 tỷ USD, dẫn đầu về giá trị giao dịch) và Philippines (649 triệu USD). Nếu tính từ năm 2017, hơn 3,2 tỷ USD vốn đầu tư đã được rót vào thị trường Việt Nam.

Năng lượng và dịch vụ tài chính là các lĩnh vực dẫn đầu về thu hút vốn. Điển hình, Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) đã cam kết mức kỷ lục 310 triệu USD tài trợ khí hậu tại Việt Nam trong năm tài chính 2024. Mặt khác, quy mô giao dịch trung bình của Việt Nam trên thị trường đạt 33,7 triệu USD, với mức trung vị là 12 triệu USD; đặc biệt, 2/3 số giao dịch có giá trị trên 5 triệu USD.

Tuy nhiên, thị trường vẫn tồn tại điểm nghẽn về cấu trúc vốn: Công cụ nợ chiếm ưu thế áp đảo với khoảng 68%, trong khi vốn chủ sở hữu chỉ đạt 25-30% do chi phí giao dịch cao và nguồn khách hàng tiềm năng còn hạn chế. Cụ thể, 80% các thương vụ của Định chế tài chính phát triển (DFI) và 41% thương vụ của nhà đầu tư tư nhân là giao dịch cho vay.

Khoảng trống tín dụng 24 tỷ USD

Về khía cạnh tác động xã hội và môi trường, ông Robert Kraybill nhận định, Hệ sinh thái doanh nghiệp tác động xã hội (SIB) tại Việt Nam đóng vai trò trọng yếu trong việc phục vụ đồng bào dân tộc thiểu số, người khuyết tật và hộ nghèo. Các SIB tập trung nhiều ở vùng cao nguyên phía Bắc và miền Trung, với 92,8% là doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ. Tại các khu đô thị lớn, mật độ doanh nghiệp SIB thấp hơn nhiều so với doanh nghiệp vừa và nhỏ truyền thống. Xét về cơ cấu SIB, khối dịch vụ chiếm 70% số lượng và đóng góp tới 73% tổng lợi nhuận trước thuế. Khối công nghiệp chiếm 16% số lượng và 19% lợi nhuận, trong khi khối nông-lâm-ngư nghiệp chiếm 14% số lượng nhưng chỉ đóng góp 8% lợi nhuận.

Theo ông Robert Kraybill, dù có tác động xã hội lớn, cả SIB và doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) tại Việt Nam đều đang đối diện khoảng trống tín dụng lớn nhất ASEAN, với khoảng thiếu hụt tài chính hàng năm cho SME lên tới 24 tỷ USD, với 62% nhu cầu chưa được đáp ứng. Rào cản đầu tư chủ yếu đến từ việc thiếu tài sản thế chấp và lịch sử tín dụng hạn chế vốn là những yếu tố thường gặp ở các doanh nghiệp giai đoạn đầu; kinh nghiệm quản lý chưa đủ, làm tăng rủi ro đầu tư; thách thức ở cấu trúc các thỏa thuận sao cho cân bằng giữa lợi nhuận tài chính và tác động đến kết quả; nguồn cung các công cụ tài chính linh hoạt phù hợp với dòng tiền của doanh nghiệp còn hạn chế.

Việt Nam đã có các cam kết quốc gia rõ ràng, với mục tiêu không phát thải ròng vào năm 2050

Việt Nam đã có các cam kết quốc gia rõ ràng với mục tiêu không phát thải ròng vào năm 2050; quy hoạch phát triển điện lực ưu tiên năng lượng tái tạo và nền kinh tế tuần hoàn. Những cam kết này đang đặt áp lực lớn lên kim ngạch xuất khẩu 475 tỷ USD (năm 2025) của quốc gia. Ngành hải sản đối mặt áp lực từ thị trường EU về tính bền vững và truy xuất nguồn gốc; ngành dệt may chịu sự chi phối của tiêu chuẩn ESG từ EU/Mỹ về lựa chọn nhà cung cấp; ngành cà phê cần công nghệ truy xuất nguồn gốc đáp ứng EVFTA hoặc CPTPP.

Đồng thời, theo kịch bản biến đổi khí hậu, Việt Nam có thể sụt giảm 9,1% năng suất nông nghiệp vào năm 2050. Để tuân thủ các chuẩn mực này, doanh nghiệp phụ thuộc rất lớn vào việc nhập khẩu máy móc tiết kiệm năng lượng và hệ thống số hóa, đòi hỏi nguồn vốn lưu động và tài trợ lớn.

Để giải quyết bài toán này, lãnh đạo Quỹ IIX đưa ra các khuyến nghị chiến lược dựa trên bài học quốc tế, gồm: cơ chế chia sẻ rủi ro (sử dụng vốn công và vốn từ các Định chế tài chính phát triển để xây dựng cấu trúc vốn chịu rủi ro ban đầu); công cụ tài chính linh hoạt (mở rộng tài chính dựa trên doanh thu, kết quả và các khoản vay liên kết tác động; hỗ trợ kỹ thuật) và chuẩn bị đầu tư (xây dựng các chương trình nâng cao năng lực quản trị, đơn giản hóa quy trình pháp lý để nguồn vốn sẵn sàng chảy vào doanh nghiệp tạo tác động).