Bài 1: “Mở khóa” thể chế, điều hành quyết liệt, đầu tư công bật đà tăng trưởng

Năm 2025, quy mô vốn đầu tư công khoảng 1,15 triệu tỷ đồng. Ảnh: internet

Thể chế mở lối, “đánh thức” dòng vốn

2025 - năm cuối của Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2021-2025 mang ý nghĩa như một “vạch đích” đặc biệt. Đây không chỉ là thời điểm hoàn thành các chỉ tiêu của riêng một năm, mà còn là năm bản lề quyết định kết quả của cả nhiệm kỳ. Trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, dư địa tăng trưởng truyền thống thu hẹp, đầu tư công, đặc biệt là giải ngân vốn và tiến độ các công trình, dự án trọng điểm tiếp tục được xác định là nhiệm vụ then chốt, tác động trực tiếp đến tăng trưởng, chất lượng hạ tầng và đời sống nhân dân.

Với quy mô vốn khoảng 1,15 triệu tỷ đồng trong năm 2025 - lớn nhất từ trước tới nay, giải ngân đầu tư công được xem như động lực chủ lực để “kéo” nền kinh tế đạt mục tiêu tăng trưởng trên 8%. Thực tiễn cho thấy, để dòng vốn khổng lồ này thực sự đi vào nền kinh tế, cải cách thể chế và sự chỉ đạo điều hành quyết liệt đóng vai trò mang tính quyết định.

Trong suốt giai đoạn 2021-2025, việc xây dựng và hoàn thiện thể chế về đầu tư công được Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ xác định là một trong ba đột phá chiến lược, triển khai liên tục, nhất quán với tinh thần cải cách mạnh mẽ, phân cấp, phân quyền triệt để. Hệ thống pháp luật liên quan đến đầu tư công từng bước được hoàn thiện đồng bộ, tạo hành lang pháp lý vững chắc, tháo gỡ những “nút thắt” kéo dài nhiều năm, khơi thông nguồn lực cho phát triển.

Chỉ trong một nhiệm kỳ, Chính phủ đã trình Quốc hội ban hành và sửa đổi hơn 10 luật có liên quan trực tiếp đến đầu tư công, từ Luật Đầu tư công, Ngân sách nhà nước, Đấu thầu, Đất đai, Xây dựng, PPP đến Quy hoạch, Quản lý nợ công, Bảo vệ môi trường, Địa chất và khoáng sản... Đồng thời, nhiều nghị quyết về cơ chế đặc thù cho các dự án quan trọng quốc gia, dự án hạ tầng chiến lược cũng được thông qua, tạo không gian thể chế linh hoạt hơn cho đầu tư phát triển.

Song song với việc hoàn thiện luật, Chính phủ đã chủ động ban hành 61 nghị định hướng dẫn, thể hiện rõ tư duy đổi mới trong quản lý đầu tư công. Phương thức quản lý được chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”; 12 nội dung được phân cấp triệt để cho bộ, ngành, địa phương; khối lượng hồ sơ giấy tờ giảm tới 70%; thời gian thanh toán được rút ngắn từ 3 ngày xuống tối đa 2 ngày làm việc, riêng tạm ứng vốn chỉ còn 1 ngày. Những cải cách này không chỉ giúp tăng tốc giải ngân, mà còn nâng cao tính chủ động, trách nhiệm của các chủ thể thực hiện.

Trong dòng chảy chung của cải cách thể chế và chỉ đạo điều hành quyết liệt, công tác tham mưu đôn đốc giải ngân, quản lý thanh toán, kiểm soát chi, điều chuyển vốn đầu tư công được thể hiện rõ nét. Với chức năng “giữ nhịp” cho dòng vốn ngân sách, Bộ Tài chính đã chủ động phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương, kịp thời tháo gỡ vướng mắc theo thẩm quyền, bảo đảm dòng vốn được đưa nhanh vào nền kinh tế nhưng vẫn giữ vững kỷ luật, kỷ cương tài chính.

Cơ chế thanh, quyết toán tiếp tục được cải tiến theo hướng đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian xử lý, tạo thuận lợi tối đa cho chủ đầu tư trong quá trình giải ngân. Đồng thời, Bộ Tài chính theo dõi sát tiến độ giải ngân từng dự án, từng bộ, địa phương, chủ động đôn đốc, tham mưu điều chuyển vốn linh hoạt từ các dự án chậm giải ngân sang các dự án có khả năng hấp thụ vốn tốt hơn, không để nguồn lực ngân sách bị “đóng băng” hay sử dụng kém hiệu quả.

Sự điều hành linh hoạt nhưng chặt chẽ này đã góp phần quan trọng bảo đảm vừa giải ngân nhanh, vừa an toàn ngân sách, phát huy hiệu quả từng đồng vốn nhà nước trong bối cảnh quy mô kế hoạch đầu tư công năm 2025 ở mức rất lớn.

Quyết liệt giải ngân, "thúc" đà tăng trưởng

Với phương châm xuyên suốt “đầu tư công là một trong các động lực tăng trưởng”, công tác chỉ đạo điều hành triển khai kế hoạch đầu tư công được Chính phủ thực hiện quyết liệt, thường xuyên, liên tục, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Ngoài các nghị quyết phiên họp Chính phủ hằng tháng, trong 5 năm qua đã có 6 nghị quyết, 21 chỉ thị, 24 công điện được ban hành nhằm đôn đốc, tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công.

Riêng năm 2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành 8 chỉ thị, công điện và trực tiếp chủ trì 4 hội nghị chuyên đề về giải ngân. Những chuyến công tác liên tục tới địa phương, các buổi kiểm tra thực địa tại công trường, sự chỉ đạo trực tiếp đối với Ban Chỉ đạo Nhà nước các công trình, dự án quan trọng quốc gia đã tạo áp lực tích cực, buộc tiến độ phải được đẩy nhanh, kỷ luật, kỷ cương được siết chặt.

Một điểm nhấn trong điều hành giai đoạn 2021-2025 là việc thành lập các Tổ công tác do Thủ tướng, các Phó Thủ tướng và thành viên Chính phủ làm Tổ trưởng, trực tiếp làm việc với hàng trăm lượt bộ, ngành, địa phương, tháo gỡ vướng mắc theo từng dự án cụ thể. Phương châm “6 rõ” được quán triệt xuyên suốt, cùng tinh thần thi công “vượt nắng, thắng mưa”, “3 ca 4 kíp”, làm việc xuyên ngày nghỉ, ngày lễ, ngày Tết.

Nhờ đó, theo tổng hợp của Bộ Tài chính, đến hết tháng 12/2025, giải ngân vốn đầu tư công đạt trên 755 nghìn tỷ đồng, tương đương 83,7% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, cao hơn 3,4% và tăng 206,6 nghìn tỷ đồng so với cùng kỳ năm 2024. Đến hết năm 2025, cả nước đã hoàn thành 3.345 km đường bộ cao tốc, 1.701 km đường bộ ven biển, vượt mục tiêu 3.000 km đường bộ cao tốc và 1.700 km đường bộ ven biển.

Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc thúc đẩy đầu tư công năm 2025 và năm 2026 mới đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đánh giá, những kết quả đạt được về giải ngân đầu tư công đã góp phần quan trọng vào tăng trưởng GDP năm 2025 đạt khoảng 8,02%, thúc đẩy phát triển hệ thống hạ tầng chiến lược, nhất là hạ tầng giao thông, đồng thời phát huy vai trò dẫn dắt của vốn nhà nước trong kích hoạt các nguồn lực xã hội.

Tính chung cả nhiệm kỳ, ngân sách nhà nước đã dành 3,4 triệu tỷ đồng cho đầu tư công, tăng 55% so với giai đoạn trước; số dự án sử dụng vốn ngân sách Trung ương giảm mạnh, thể hiện sự tập trung rõ rệt vào các dự án trọng tâm, trọng điểm. Riêng năm 2025, việc tổ chức khởi công, khánh thành đồng loạt 564 dự án trên toàn quốc với tổng vốn trên 5,12 triệu tỷ đồng tiếp tục khẳng định vai trò “đầu tàu” của đầu tư công trong dẫn dắt tăng trưởng.

Việc hàng loạt dự án lớn được tăng tốc, vượt kế hoạch, khởi công mới cho thấy giải ngân đầu tư công không còn là câu chuyện “trên giấy”, mà đã chuyển hóa thành khối lượng công việc cụ thể trên công trường, thành những tuyến đường, nhà ga, công trình hiện hữu. Đây chính là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của cải cách thể chế gắn với điều hành quyết liệt, góp phần quan trọng tạo sức bật cho tăng trưởng kinh tế.

Năm cuối của một kế hoạch 5 năm đầy thách thức, giải ngân đầu tư công là dấu ấn đậm nét của cải cách thể chế và điều hành quyết liệt - nền tảng quan trọng để bước sang giai đoạn mới với kỳ vọng tăng trưởng cao hơn, bền vững hơn.