‏Không chỉ sửa luật, mà là đổi mới tư duy điều hành‏

‏Sau hơn 15 năm thực thi, Luật Ngân hàng Nhà nước năm 2010 đã hoàn thành tốt sứ mệnh tạo khuôn khổ pháp lý cho việc điều hành chính sách tiền tệ, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, bối cảnh phát triển hiện nay đã khác rất nhiều so với thời điểm ban hành luật.‏

‏Sự phát triển của ngân hàng số, tài sản mã hóa, trí tuệ nhân tạo trong tài chính, yêu cầu phòng chống rửa tiền theo chuẩn FATF, cùng áp lực điều hành để phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số đang đặt ra những yêu cầu mới đối với cơ quan quản lý tiền tệ. Những công cụ điều hành truyền thống dần bộc lộ giới hạn trước tốc độ vận động của thị trường tài chính.‏

‏Chính vì vậy, việc Chính phủ trình Quốc hội sửa đổi đồng thời Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật Các tổ chức tín dụng và Luật Phòng, chống rửa tiền không nên chỉ nhìn nhận như 3 dự án luật độc lập mà đó là một gói cải cách thể chế thống nhất nhằm nâng cấp toàn bộ năng lực quản trị hệ thống tài chính quốc gia.

‏Trao thêm “không gian chính sách” cho Ngân hàng Nhà nước‏

‏Điểm đáng chú ý nhất trong dự thảo sửa đổi Luật Ngân hàng Nhà nước là mở rộng dư địa để NHNN chủ động hơn trong điều hành chính sách tiền tệ.‏

‏Nếu trước đây nhiều quy định mang tính cứng, thì dự thảo lần này hướng đến tăng tính linh hoạt thông qua việc cho phép NHNN áp dụng các tỷ lệ an toàn khác với quy định chung đối với từng nhóm tổ chức tín dụng trong những trường hợp phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đi kèm yêu cầu xây dựng lộ trình tuân thủ. ‏

‏Về bản chất, đây là sự chuyển dịch từ tư duy “quản lý đồng loạt” sang “quản trị theo mức độ rủi ro”, phù hợp với thông lệ quốc tế của các ngân hàng trung ương hiện đại.‏

‏Bên cạnh đó, việc bổ sung nhiệm vụ theo dõi trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam giúp NHNN có thêm cơ sở dữ liệu để đánh giá dòng vốn xuyên biên giới, nhận diện sớm các cú sốc tài chính và nâng cao chất lượng hoạch định chính sách tiền tệ trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng. ‏

‏Một điểm khác mang ý nghĩa lâu dài là hoàn thiện cơ chế tài chính của NHNN theo hướng tăng tính chủ động, tạo điều kiện đầu tư cho chuyển đổi số, hiện đại hóa công nghệ và nâng cao năng lực của ngân hàng trung ương trong kỷ nguyên số.

‏3 đạo luật - 3 tầng bảo vệ hệ thống tài chính‏

‏Nếu Luật Ngân hàng Nhà nước tạo "quyền lực điều hành", thì Luật Các tổ chức tín dụng và Luật Phòng, chống rửa tiền sẽ tạo nên hai "hàng rào" bảo vệ sự an toàn của hệ thống.‏

‏Đối với Luật Các tổ chức tín dụng, những nội dung sửa đổi tiếp tục hướng vào xử lý sở hữu chéo, nâng cao minh bạch dòng vốn, bổ sung khuôn khổ pháp lý cho các hoạt động tài chính mới và mở rộng dịch vụ ngân hàng trong thị trường vốn, như quy định về đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. ‏

‏Trong khi đó, Luật Phòng, chống rửa tiền được cập nhật theo các khuyến nghị mới của FATF và APG với nhiều nội dung đáng chú ý như mở rộng khái niệm chủ sở hữu hưởng lợi, bổ sung đối tượng cung ứng dịch vụ tài sản mã hóa vào diện báo cáo, tăng cường nhận diện giao dịch đáng ngờ và hoàn thiện cơ chế bảo vệ người báo cáo. ‏

‏Có thể thấy, 3 dự án luật đang hình thành một cấu trúc quản trị nhiều lớp: chính sách tiền tệ được điều hành linh hoạt hơn; hệ thống tổ chức tín dụng được quản trị minh bạch hơn; còn rủi ro tài chính và rửa tiền được kiểm soát theo chuẩn quốc tế.‏

‏Đó chính là nền tảng quan trọng để nâng cao sức chống chịu của hệ thống ngân hàng trước các cú sốc kinh tế toàn cầu.‏

‏Bên cạnh sự đồng thuận về sự cần thiết sửa luật, cơ quan thẩm tra của Quốc hội cũng đưa ra nhiều lưu ý đáng chú ý.‏

‏Đó là yêu cầu phải xác định rõ điều kiện, tiêu chí áp dụng các tỷ lệ an toàn đặc thù; làm rõ cơ chế kiểm soát độc lập khi thay đổi cơ chế tài chính của NHNN; đánh giá đầy đủ chi phí tuân thủ đối với quy định phòng chống rửa tiền; đồng thời thiết lập cơ chế phòng ngừa xung đột lợi ích khi ngân hàng tham gia quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp. ‏

‏Đây là những góp ý xác đáng bởi luật chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi vừa mở rộng quyền điều hành, vừa bảo đảm cơ chế giám sát minh bạch và trách nhiệm giải trình.‏

‏Sửa luật phải trao quyền nhưng không buông kiểm soát.‏‏ Theo nhiều chuyên gia pháp luật ngân hàng, 3 dự án luật lần này cần được tiếp cận dưới góc độ xây dựng một ‏‏hệ sinh thái pháp lý thống nhất‏‏, thay vì sửa đổi riêng lẻ từng đạo luật.‏

‏Một số kiến nghị đáng lưu ý gồm: (i) Luật NHNN cần xác lập rõ cơ chế điều hành linh hoạt nhưng đi kèm trách nhiệm giải trình đối với các quyết định chính sách đặc biệt; (ii) Luật Các tổ chức tín dụng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm soát sở hữu hưởng lợi cuối cùng nhằm hạn chế tình trạng chi phối ngân hàng thông qua pháp nhân trung gian; (iii) Luật Phòng, chống rửa tiền cần cân bằng giữa yêu cầu tuân thủ chuẩn quốc tế với chi phí thực hiện của doanh nghiệp và tổ chức tài chính, tránh phát sinh thủ tục hành chính không cần thiết. ‏

‏Các quy định mới về tài sản số, dữ liệu tài chính và ngân hàng số nên được thiết kế theo nguyên tắc quản lý rủi ro thay vì cấm đoán, tạo dư địa cho đổi mới sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm an toàn hệ thống. ‏

‏Hoàn thiện thể chế để kiến tạo một ngân hàng trung ương hiện đại‏

‏Nhìn ở tầm rộng hơn, sửa đổi 3 đạo luật không chỉ nhằm xử lý các bất cập hiện nay mà còn là sự chuẩn bị cho giai đoạn phát triển tiếp theo của nền kinh tế.‏

‏Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới một thị trường tài chính hiện đại, minh bạch và hội nhập sâu với thế giới, NHNN cần một hành lang pháp lý đủ linh hoạt để điều hành chính sách tiền tệ chủ động hơn, đồng thời đủ chặt chẽ để kiểm soát rủi ro tài chính mới phát sinh.‏

‏Một khuôn khổ pháp lý hiện đại sẽ không chỉ giúp ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng, mà còn tạo dựng niềm tin của nhà đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh của thị trường tài chính Việt Nam. Đó cũng là điều kiện tiên quyết để ngành Ngân hàng tiếp tục giữ vai trò “huyết mạch” của nền kinh tế trong thời kỳ phát triển mới. ‏