Phường đông dân tại TPHCM đối mặt áp lực quá tải trường lớp cục bộ

“Nút thắt” lớn trong dự án cải tạo, mở rộng

Được đưa vào sử dụng từ năm 2004, sau hơn 20 năm hoạt động, cơ sở vật chất Trường THPT Nguyễn Huệ đã bộc lộ nhiều hạn chế. Năm học 2025-2026, nhà trường có 2.160 học sinh, nhu cầu tổ chức 49 lớp học nhưng thực tế chỉ có 45 phòng học đạt chuẩn. Trước áp lực sĩ số, nhà trường buộc phải trưng dụng, cải tạo 3 phòng thí nghiệm Lý - Hóa - Sinh thành phòng học tạm.

Hệ quả là trong hai năm học gần đây, học sinh không còn được học tập trong các phòng chức năng đúng nghĩa. Hoạt động thực hành thí nghiệm vốn giữ vai trò quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông mới buộc phải thực hiện trên môi trường ảo, làm giảm tính trực quan và trải nghiệm thực tế của học sinh.

Đây là giải pháp tình thế, song nếu kéo dài sẽ ảnh hưởng đến chất lượng dạy học các môn khoa học tự nhiên của nhà trường.

Thực trạng trên được bà Trần Thị Thủy Tiên - Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Huệ báo cáo tại buổi khảo sát thực tế của Ban Văn hóa - Xã hội, HĐND TPHCM tại phường Long Bình ngày 7/1.

Những khó khăn kéo dài nhiều năm do cơ sở vật chất xuống cấp, trong khi quy mô học sinh ngày càng gia tăng, không chỉ là câu chuyện riêng của một ngôi trường mà còn phản ánh rõ bài toán quy hoạch và đầu tư giáo dục tại một địa bàn đang đô thị hóa nhanh.

Không chỉ đối mặt với tình trạng thiếu phòng học, Trường THPT Nguyễn Huệ còn đứng trước thách thức lớn trong việc triển khai dự án cải tạo, mở rộng trường trong thời gian tới.

Theo kế hoạch giai đoạn 1, nhà trường sẽ xây mới khối nhà A và khối nhà B. Tuy nhiên, hiện nay khối A đang bố trí 5 phòng thực hành tin học, phục vụ chương trình chuẩn cho hơn 2.000 học sinh toàn trường.

Vấn đề đặt ra là khi bước vào giai đoạn thi công, nhà trường chưa có phương án khả thi để di dời toàn bộ hệ thống máy móc, thiết bị tin học đến một địa điểm phù hợp. Trong khi đó, hoạt động dạy học tin học không thể bị gián đoạn, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số đang là yêu cầu bắt buộc của ngành giáo dục.

Trước thực tế này, đại diện nhà trường kiến nghị lãnh đạo Sở GD&ĐT TPHCM cùng chính quyền địa phương hỗ trợ bố trí một vị trí thuận lợi để di dời và mượn tạm phòng học của Trường THPT Nguyễn Văn Tăng trong thời gian xây dựng.

Riêng khu vực hành chính, văn phòng, nhà trường cho biết sẽ chủ động khắc phục bằng cách ngăn phòng, bố trí làm việc tạm thời trong phạm vi các diện tích hiện có.

Bức tranh chung mạng lưới giáo dục phường Long Bình

Theo báo cáo của UBND phường Long Bình, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, địa phương có diện tích hơn 26 km2 với dân số hiện tại hơn 117.000 người, dự kiến đến năm 2040 sẽ tăng lên khoảng 280.000 người, với tốc độ tăng dân số cơ học và tự nhiên ước đạt 7-9%/năm.

Trên địa bàn hiện có 20 trường học từ mầm non đến THPT. Tuy nhiên, sự phân bố trường lớp không đồng đều đã dẫn đến tình trạng quá tải cục bộ ở nhiều cấp học.

Ở cấp tiểu học và THCS, sĩ số trung bình phổ biến ở mức trên 42 học sinh/lớp, vượt chuẩn quy định, gây áp lực lớn cho công tác tổ chức dạy học và bảo đảm chất lượng giáo dục.

Riêng cấp THCS, dự báo trong năm học 2026-2027, số học sinh từ lớp 5 lên lớp 6 khoảng 1.626 em, trong khi khả năng tiếp nhận hiện tại của các trường trên địa bàn chỉ hơn 1.000 em. Thực trạng này tiềm ẩn nguy cơ quá tải nghiêm trọng, thậm chí có thể ảnh hưởng đến việc duy trì chuẩn quốc gia của một số cơ sở giáo dục.

Ở chiều ngược lại, cấp THPT lại bộc lộ những nghịch lý trong phân bố học sinh. Ông Lê Văn Khôi, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Văn Tăng, cho biết mặc dù được đầu tư xây dựng từ năm 2011 và đã đạt chuẩn quốc gia, nhưng nhiều năm qua công tác tuyển sinh lớp 10 của trường vẫn chưa đạt chỉ tiêu đề ra.

Toàn phường Long Bình hiện có 2 trường THPT với khả năng tiếp nhận khoảng 1.485 học sinh mỗi năm, cao hơn số học sinh lớp 9 lên lớp 10 trên địa bàn. Tuy nhiên, cơ chế thi tuyển cùng quyền lựa chọn nguyện vọng của học sinh và phụ huynh đã dẫn đến tình trạng phân bổ không đồng đều: có trường rơi vào quá tải cục bộ, trong khi trường khác lại gặp khó khăn trong việc tuyển sinh đủ chỉ tiêu.

Thực tế trên đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc điều chỉnh quy hoạch, tổ chức mạng lưới trường lớp theo hướng cân đối, phù hợp với thực tiễn dân cư và nhu cầu học tập tại địa phương.

Cần tầm nhìn quy hoạch dài hạn, đồng bộ

Tại buổi làm việc, ông Trần Khắc Huy - Trưởng phòng Kế hoạch Tài chính, Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM cho biết, xét trên tổng thể, phường Long Bình đã đạt tỷ lệ 305 phòng học/10.000 dân, vượt chỉ tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi nằm ở sự mất cân đối giữa các cấp học và giữa các khu vực dân cư.

Trước thực tế đó, ông Huy kiến nghị cần điều chỉnh công năng một số dự án trường học, ưu tiên đầu tư cho các bậc học đang quá tải như tiểu học và THCS, thay vì tiếp tục xây mới trường THPT khi công suất hiện hữu chưa được khai thác hết. Đồng thời, cần rà soát, giữ vững quỹ đất giáo dục, tránh tình trạng đất quy hoạch bị bỏ hoang hoặc sử dụng kém hiệu quả.