Một buổi công bố Quyết định thanh tra Trường PTDTBT-THCS Đắk Pne tháng 12/2025. Ảnh: TTT
Một trường vùng khó với nhiều chính sách hỗ trợ đặc thù
Nằm trên địa bàn miền núi, Trường phổ thông Dân tộc bán trú – Trung học học cơ sở (PTDTBT-THCS Đắk Pne) đang thực hiện nhiệm vụ giáo dục cho phần lớn học sinh là người dân tộc thiểu số. Theo Kết luận thanh tra số 90/KL-TTR, năm học 2025-2026, trường có 209 học sinh, trong đó 204 em là học sinh dân tộc thiểu số, chiếm 97,6%; đồng thời có 19 học sinh khuyết tật.
Đây không chỉ là một cơ sở giáo dục phổ thông đơn thuần. Bên cạnh hoạt động dạy học, nhà trường còn tổ chức bán trú, quản lý bữa ăn hằng ngày cho học sinh, thực hiện các chính sách hỗ trợ học tập, hỗ trợ học sinh khuyết tật, vận chuyển gạo và triển khai các chương trình dành cho học sinh dân tộc thiểu số.
Khối lượng kinh phí được giao thực hiện trong giai đoạn 2022-2024 là không nhỏ. Riêng kinh phí hỗ trợ học sinh bán trú theo quy định đạt hơn 2,68 tỷ đồng; kinh phí hỗ trợ chi phí học tập theo Nghị định 81 đạt hơn 2,84 tỷ đồng; hỗ trợ học sinh khuyết tật gần 496 triệu đồng; kinh phí thực hiện đề án nâng cao chất lượng giáo dục học sinh dân tộc thiểu số hơn 210 triệu đồng.
Nhìn từ các con số này có thể thấy, mỗi khoản chi của nhà trường không chỉ mang ý nghĩa kế toán. Đó còn là nguồn lực trực tiếp tác động đến chất lượng học tập, điều kiện sinh hoạt của học sinh vùng khó khăn. Vì vậy, yêu cầu về tính minh bạch, đúng quy định và khả năng kiểm soát nội bộ luôn được đặt ra ở mức cao.
Tỉnh Quảng Ngãi hồi tháng 3/2026 đã đồng loạt khởi công 5 trường nội trú liên cấp biên giới nhằm phát triển giáo dục đồng bào dân tộc thiểu số vùng biên. Ảnh: quangngai.gov.vn
Số tiền thu hồi nhỏ, nhưng lộ khoảng trống kiểm soát nội bộ
Qua thanh tra, Thanh tra tỉnh Quảng Ngãi kiến nghị thu hồi nộp ngân sách Nhà nước số tiền 9,65 triệu đồng. Trong đó, 1,2 triệu đồng là khoản chi không đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức; 8,45 triệu đồng liên quan việc thanh toán không đúng niên độ ngân sách.
Nếu nhìn đơn thuần vào giá trị kinh tế, đây không phải con số lớn so với tổng nguồn kinh phí mà nhà trường quản lý trong nhiều năm. Tuy nhiên, điều đáng chú ý nằm ở bản chất các tồn tại được chỉ ra.
Theo kết luận thanh tra, quy chế chi tiêu nội bộ của đơn vị vẫn còn căn cứ vào một số văn bản quy phạm pháp luật đã hết hiệu lực; một số nội dung quy định chưa phù hợp với quy định hiện hành. Đây là dạng sai sót mang tính nền tảng bởi quy chế nội bộ chính là "khung tham chiếu" cho toàn bộ hoạt động chi tiêu, thanh toán của đơn vị.
Bên cạnh đó, công tác lập và lưu trữ hồ sơ, chứng từ kế toán vẫn còn hạn chế. Một số hồ sơ mua sắm văn phòng phẩm, hàng hóa, vật tư, sửa chữa cơ sở vật chất chưa đầy đủ thành phần chứng từ theo quy định; thiếu phiếu nhập kho, xuất kho hoặc thông tin về quy cách sản phẩm.
Thanh tra cũng xác định có trường hợp sử dụng chứng từ thuộc niên độ ngân sách năm 2022 nhưng thanh toán bằng nguồn dự toán năm 2023 với số tiền 8,45 triệu đồng. Dù giá trị không lớn, nhưng đây là nội dung liên quan đến nguyên tắc quản lý ngân sách và kế toán công.
Đáng chú ý hơn, năm 2024 nhà trường chưa ban hành kế hoạch tự kiểm tra tài chính - kế toán theo quy định. Đồng thời, việc thực hiện trách nhiệm giải trình trong phòng, chống tham nhũng chưa được cụ thể hóa bằng quy định hoặc phân công trách nhiệm rõ ràng.
Những tồn tại này cho thấy vấn đề không nằm ở một khoản chi riêng lẻ mà nằm ở cơ chế tự kiểm tra, tự phát hiện và tự khắc phục sai sót trong nội bộ đơn vị.
Các em học sinh dự lễ khởi công 5 trường liên cấp tiểu học - THCS tại 5 xã biên giới đất liền Quảng Ngãi tháng 3/2026. Ảnh: quangngai.gov.vn
Nghịch lý hóa đơn thực phẩm và bài toán quản trị trường bán trú
Trong số các nội dung được nêu tại kết luận thanh tra, câu chuyện về mua thực phẩm phục vụ học sinh bán trú là chi tiết đáng suy ngẫm.
Thanh tra xác định quá trình tổ chức thực hiện chính sách hỗ trợ học sinh bán trú chưa bảo đảm đầy đủ quy định hiện hành khi đơn vị ký kết hợp đồng mua thực phẩm số lượng lớn nhưng không có hóa đơn tài chính, chủ yếu sử dụng bảng kê mua hàng.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là kết luận thanh tra cũng ghi nhận những khó khăn thực tế của địa bàn. Theo đó, nhà trường đã khảo sát và liên hệ với các cơ sở cung ứng tại thành phố Kon Tum trước đây nhằm chuẩn hóa hệ thống hóa đơn, chứng từ. Song nhiều đơn vị từ chối ký hợp đồng dài hạn do khoảng cách vận chuyển xa, địa hình đồi núi phức tạp và rủi ro về chất lượng thực phẩm tươi sống.
Theo phân tích của đơn vị, nếu mua hàng từ các đầu mối xa, chi phí vận chuyển có thể làm tăng giá thành từ 12% đến 15%. Điều này đồng nghĩa khẩu phần ăn của học sinh có nguy cơ bị ảnh hưởng khi định mức hỗ trợ vẫn giữ nguyên.
Chính ở điểm này xuất hiện một nghịch lý trong quản trị. Một mặt, đơn vị phải bảo đảm đầy đủ hóa đơn, chứng từ và tuân thủ quy định tài chính. Mặt khác, nhà trường phải tìm cách duy trì chất lượng bữa ăn cho học sinh trong điều kiện vùng sâu, vùng xa với nguồn cung hạn chế.
Rõ ràng, đây không chỉ là câu chuyện của riêng Trường PTDTBT-THCS Đắk Pne. Nó phản ánh bài toán chung đối với nhiều cơ sở giáo dục vùng cao: làm sao để yêu cầu quản lý tài chính ngày càng chặt chẽ có thể song hành với thực tế tổ chức bữa ăn học đường ở những nơi điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn.
Sau Kết luận thanh tra số 90, điều quan trọng hơn là rà soát lại hệ thống quy chế nội bộ, chuẩn hóa hồ sơ chứng từ, tăng cường tự kiểm tra tài chính và hỗ trợ chuyên môn cho các trường bán trú ở vùng đặc biệt khó khăn.
Bởi phía sau những con số kế toán không chỉ là trách nhiệm quản lý ngân sách. Đó còn là những bữa cơm bán trú, những suất hỗ trợ học tập và cơ hội đến trường của hàng trăm học sinh vùng cao. Khi đồng tiền ngân sách được quản lý minh bạch và hiệu quả, chính những em học sinh ấy sẽ là người hưởng lợi nhiều nhất từ các chính sách nhân văn của Nhà nước.
