Bộ Giáo dục và Đào tạo là cơ quan chủ trì soạn thảo dự thảo Nghị định quy định về điều kiện đầu tư và hoạt động trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và kiểm định chất lượng giáo dục. Đồ họa: Trang Nguyệt
Chuyển đổi phương thức quản lý gắn với tăng cường hậu kiểm
Theo nội dung tại dự thảo, cơ quan soạn thảo đã xác lập một nguyên tắc chung, thống nhất cho quá trình thực hiện giải quyết thủ tục hành chính nhằm bảo đảm việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục không làm buông lỏng quản lý nhà nước.
Cụ thể, khoản 2 Điều 3 của dự thảo Nghị định quy định rõ nguyên tắc kết hợp hài hòa giữa tiền kiểm và hậu kiểm, trong đó nhấn mạnh việc tăng cường hậu kiểm, tăng cường trách nhiệm và giải trình của tổ chức, cá nhân.
Hoạt động hậu kiểm sẽ được thực hiện thường xuyên trên cơ sở công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, định kỳ rà soát và đối chiếu thông tin, dữ liệu trong cơ sở dữ liệu quốc gia cùng các nguồn dữ liệu hợp pháp khác.
Để phục vụ cho công tác thanh tra và kiểm tra, khoản 4 Điều 24 của dự thảo quy định cơ sở giáo dục đại học phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, đầy đủ của hồ sơ, dữ liệu kê khai trước và sau khi cấp phép hoạt động, đồng thời phải thực hiện chế độ báo cáo và chịu sự thanh tra, kiểm tra, giám sát, hậu kiểm của cơ quan có thẩm quyền.
Việc bắt buộc cập nhật dữ liệu minh bạch lên hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành giúp cơ quan thanh tra dễ dàng phát hiện các dấu hiệu bất thường, từ đó ngăn chặn từ sớm các hành vi gian lận về điều kiện cơ sở vật chất, nhân sự hay tài chính nhằm trục lợi chính sách.
Quy định chặt chẽ về thanh tra, kiểm tra làm căn cứ xử lý vi phạm
Dự thảo Nghị định đã xây dựng một hành lang pháp lý chi tiết về trình tự tiến hành thanh tra, kiểm tra trước khi áp dụng các biện pháp chế tài nghiêm khắc như đình chỉ hoặc thu hồi giấy phép.
Theo đó, đối với khối giáo dục nghề nghiệp, Điều 12 và Điều 14 của dự thảo quy định cơ quan, người có thẩm quyền phải tổ chức kiểm tra, đánh giá hành vi, mức độ vi phạm, xác định lý do để tiến hành đình chỉ tuyển sinh, đình chỉ hoạt động hoặc thu hồi quyết định thành lập, cấp phép hoạt động.
Tương tự đối với khối giáo dục đại học, Điều 26 và Điều 28 của dự thảo cũng đặt ra yêu cầu cơ quan có thẩm quyền tổ chức kiểm tra, đánh giá hành vi, mức độ vi phạm, xác định lý do đình chỉ hoặc thu hồi đối với cơ sở giáo dục đại học và phân hiệu của cơ sở giáo dục đại học nước ngoài tại Việt Nam.
Để đảm bảo tính khách quan, dân chủ và tránh tình trạng lạm quyền hay tiêu cực từ phía cơ quan thực thi công vụ, các điều khoản nêu trên đều quy định bắt buộc phải thông báo kết quả kiểm tra, đánh giá để cơ sở giáo dục tiến hành giải trình, ngoại trừ các trường hợp khẩn cấp cần xử lý ngay để bảo đảm quyền lợi, an toàn của người học hoặc yêu cầu cấp bách của cơ quan quản lý nhà nước.
Nếu phát hiện cơ sở giáo dục không bảo đảm các điều kiện theo quy định pháp luật trong quá trình kiểm tra, cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục theo phân cấp quản lý sẽ tiến hành xử lý nghiêm theo thẩm quyền.
Ngăn chặn xung đột lợi ích và tiêu cực trong kiểm định chất lượng giáo dục
Lĩnh vực kiểm định chất lượng giáo dục là một trong những khâu trọng yếu dễ nảy sinh tiêu cực. Nhận thức được vấn đề này, dự thảo Nghị định đã đưa ra những quy định cụ thể nhằm bảo đảm sự liêm chính, độc lập và chống tham nhũng trong hoạt động kiểm định.
Khoản 2 Điều 34 của dự thảo yêu cầu tổ chức kiểm định chất lượng giáo dục phải có cơ chế phòng ngừa, phát hiện, xử lý và công khai việc kiểm soát xung đột lợi ích. Dự thảo nghiêm cấm chủ sở hữu, nhà đầu tư, cơ quan quản lý trực tiếp, người quản lý, người điều hành can thiệp trái quy định vào hoạt động chuyên môn, quy trình đánh giá, kết luận và kết quả kiểm định.
Bên cạnh đó, tổ chức kiểm định không được thực hiện kiểm định đối với cơ sở giáo dục hoặc chương trình đào tạo mà những cá nhân có liên quan trong tổ chức đang có xung đột lợi ích.
Công tác thanh tra, kiểm tra và đánh giá đối với các tổ chức này cũng được quy định cụ thể tại khoản 4 Điều 36 của dự thảo, trong đó việc giám sát được thực hiện dựa trên mức độ duy trì điều kiện bảo đảm hoạt động, tính độc lập, khách quan, liêm chính, chất lượng báo cáo đánh giá ngoài cũng như việc xử lý khiếu nại, phản ánh, kiến nghị.
Chế tài kỷ luật được quy định tại khoản 1 Điều 37, theo đó tổ chức kiểm định sẽ bị đình chỉ toàn bộ hoặc một phần hoạt động nếu vi phạm nguyên tắc độc lập, khách quan, liêm chính; có xung đột lợi ích làm ảnh hưởng đến kết quả kiểm định; hoặc sử dụng chuyên gia đánh giá ngoài không đáp ứng yêu cầu về năng lực, thiếu liêm chính.
Đồ họa: Trang Nguyệt
Ý kiến của Thanh tra Chính phủ nhằm hoàn thiện dự thảo
Trong quá trình Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì soạn thảo và hoàn thiện dự thảo, Thanh tra Chính phủ đã tham gia đóng góp các ý kiến quan trọng nhằm bảo đảm tính chặt chẽ, hợp pháp của dự thảo.
Cụ thể, đối với quy định phân định thẩm quyền tại Điều 4 của dự thảo, Thanh tra Chính phủ đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát và bổ sung thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đối với các cơ sở giáo dục khác có hoạt động giáo dục đại học nhằm bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ với các đối tượng áp dụng đã được quy định tại khoản 2 Điều 2 của dự thảo Nghị định.
Về mặt tổng thể, Thanh tra Chính phủ đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các quy định của Luật Giáo dục, Luật Giáo dục nghề nghiệp, Luật Giáo dục đại học, Luật Đầu tư cùng các quy định pháp luật có liên quan khác để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật khi Nghị định được ban hành.
Đồng thời, Thanh tra Chính phủ cũng nhấn mạnh yêu cầu cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục tổng hợp, nghiên cứu và tiếp thu đầy đủ ý kiến đóng góp của các bộ, ngành, cơ quan liên quan để hoàn thiện dự thảo Nghị định theo đúng quy định của pháp luật.
Tiếp nhận các ý kiến trên, Bộ Giáo dục và Đào tạo ghi nhận và tiếp thu các kiến nghị của Thanh tra Chính phủ và đã tiến hành bổ sung, rà soát để hoàn thiện trực tiếp vào văn bản dự thảo.
