Lực lượng kiểm lâm Đắk Lắk sử dụng thiết bị bay không người lái (flycam) để giám sát tài nguyên rừng tại các khu vực địa hình hiểm trở. Ảnh: CCKL
Số hóa công tác quản lý, giám sát tài nguyên rừng
Đắk Lắk là một trong những địa phương có diện tích rừng lớn của cả nước, với hơn 747.687 ha rừng, trong đó hơn 537.319 ha là rừng tự nhiên. Với địa bàn rộng, nhiều khu vực núi cao, hiểm trở, vùng sâu, vùng xa và khu vực biên giới khiến công tác quản lý, bảo vệ rừng luôn đối mặt với nhiều thách thức.
Trong nhiều năm, việc quản lý rừng chủ yếu dựa vào lực lượng kiểm lâm và các chủ rừng tổ chức tuần tra, kiểm tra trực tiếp. Tuy nhiên, lực lượng mỏng trong khi địa bàn quản lý rộng khiến nhiều khu vực chưa được kiểm tra thường xuyên. Không ít vụ phá rừng, lấn chiếm đất rừng chỉ được phát hiện khi diện tích rừng đã bị tác động đáng kể, gây suy giảm diện tích và trữ lượng rừng.
Trước yêu cầu thực tiễn, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Đắk Lắk đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số nhằm nâng cao năng lực quản lý, giám sát tài nguyên rừng.
Hiện nay, toàn bộ dữ liệu rừng trên địa bàn tỉnh được quản lý dưới dạng số thông qua Phần mềm theo dõi diễn biến rừng (FRMS) do Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành. Hệ thống vận hành đồng bộ từ các Hạt Kiểm lâm khu vực đến Chi cục và kết nối với hệ thống quản lý của Trung ương thông qua các nền tảng FRMS Desktop, Web và Mobile.
Cán bộ kiểm lâm sử dụng thiết bị định vị GPS và điện thoại thông minh để cập nhật dữ liệu hiện trường phục vụ công tác quản lý rừng. Ảnh: CCKL
Bên cạnh đó, lực lượng kiểm lâm còn sử dụng các phần mềm chuyên ngành như QGIS, MapInfo, MicroStation kết hợp khai thác nguồn ảnh vệ tinh miễn phí để phân tích diễn biến rừng hằng tháng, chủ động xác định các khu vực có nguy cơ xảy ra biến động.
Để phục vụ công tác hiện trường, cán bộ kiểm lâm được trang bị thiết bị định vị GPS và điện thoại thông minh để đo vẽ, cập nhật dữ liệu, xác định chính xác vị trí vi phạm; góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và xử lý các vụ việc.
Trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy rừng, Chi cục Kiểm lâm đang vận hành hiệu quả hệ thống cảnh báo cháy rừng trực tuyến của Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm khai thác dữ liệu từ vệ tinh khí tượng để phát hiện nhanh các điểm nhiệt bất thường. Căn cứ tình hình thực tế và dữ liệu cảnh báo, hằng năm Chi cục ban hành bản tin dự báo cấp cháy rừng, giúp các địa phương chủ động triển khai phương châm “4 tại chỗ”, sẵn sàng ứng phó khi xảy ra cháy rừng.
Đặc biệt, Chi cục Kiểm lâm đã đưa vào sử dụng ba thiết bị bay không người lái (flycam) phục vụ tuần tra, giám sát tại các khu vực có địa hình hiểm chia cắt mạnh như Lắk, M'Drắk và các vùng giáp ranh khó tiếp cận. Thiết bị giúp quan sát trên diện rộng, truyền hình ảnh trực tiếp về trung tâm điều hành, hỗ trợ phát hiện sớm các hành vi phá rừng, lấn chiếm đất rừng hoặc các đám cháy mới phát sinh.
Ông Nguyễn Quốc Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Đắk Lắk cho biết, trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, ứng dụng khoa học công nghệ được xác định là giải pháp then chốt nhằm nâng cao năng lực quản lý, bảo vệ rừng. Việc kết hợp hệ thống thông tin địa lý (GIS), ảnh vệ tinh, thiết bị bay không người lái, phần mềm theo dõi diễn biến rừng và hệ thống cảnh báo cháy rừng đã giúp lực lượng kiểm lâm cập nhật thông tin nhanh chóng, phát hiện sớm các nguy cơ mất rừng, cháy rừng để kịp thời xử lý.
Hướng tới nền quản lý rừng thông minh, bền vững
Thực tế cho thấy, việc ứng dụng công nghệ đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng, giảm thời gian tổng hợp dữ liệu, tăng khả năng giám sát từ xa và hỗ trợ phát hiện sớm các nguy cơ xâm hại rừng. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được kết hợp với kinh nghiệm thực tiễn, công tác tuần tra của lực lượng kiểm lâm và sự phối hợp chặt chẽ của chính quyền địa phương, chủ rừng và cộng đồng dân cư.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin giúp lực lượng kiểm lâm Đắk Lắk nâng cao hiệu quả giám sát, kịp thời phát hiện các hành vi phá rừng, lấn chiếm đất lâm nghiệp. Ảnh: CCKL
Mặc dù đạt nhiều kết quả tích cực, quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực lâm nghiệp vẫn còn không ít khó khăn. Hiện nay, hầu hết các đơn vị đã được trang bị máy tính, thiết bị GPS và kết nối internet phục vụ công tác chuyên môn. Tuy nhiên, hệ thống thiết bị công nghệ giữa các đơn vị chưa đồng bộ; một số phần mềm còn khó sử dụng, chưa được cập nhật thường xuyên; nguồn ảnh viễn thám chưa đáp ứng yêu cầu giám sát theo thời gian thực; việc ứng dụng thiết bị bay không người lái còn hạn chế.
Bên cạnh đó, cơ sở dữ liệu ngành lâm nghiệp chưa được xây dựng đồng bộ, gây khó khăn trong việc cập nhật, chia sẻ và khai thác thông tin giữa các cơ quan quản lý. Trình độ ứng dụng công nghệ của đội ngũ kiểm lâm cũng chưa đồng đều, nhất là tại cơ sở khi nhiều cán bộ chưa được đào tạo chuyên sâu về hệ thống thông tin địa lý, công nghệ viễn thám và phân tích dữ liệu.
Theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh Đắk Lắk, trong thời gian tới đơn vị sẽ tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số theo hướng xây dựng cơ sở dữ liệu lâm nghiệp thống nhất, bảo đảm yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và dùng chung”. Đồng thời, đề xuất nâng cấp các hệ thống phần mềm quản lý, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong theo dõi diễn biến tài nguyên rừng, phòng cháy chữa cháy rừng, quản lý lâm sản, động vật rừng và bảo đảm tính hợp pháp của gỗ.
Ngành cũng định hướng mở rộng ứng dụng công nghệ sang các lĩnh vực như truy xuất nguồn gốc gỗ và lâm sản ngoài gỗ, quản lý tín chỉ carbon, tích hợp dữ liệu các chứng nhận chất lượng lâm sản, tạo nền tảng xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu tài nguyên lâm nghiệp hoàn chỉnh, phục vụ công tác bảo tồn và phát triển rừng bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu và hội nhập quốc tế.
Cùng với đầu tư hạ tầng công nghệ, Chi cục Kiểm lâm sẽ tăng cường đào tạo nguồn nhân lực số, nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ cho lực lượng kiểm lâm cơ sở, đồng thời xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên sâu về viễn thám, GIS, dự báo và cảnh báo mất rừng, suy thoái rừng, cháy rừng, đáp ứng yêu cầu quản lý rừng trong thời đại chuyển đổi số.
Việc kết hợp hài hòa giữa công nghệ hiện đại với kinh nghiệm thực tiễn của lực lượng kiểm lâm được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho phương thức quản lý rừng khoa học, minh bạch và hiệu quả hơn, góp phần bảo vệ tài nguyên rừng, giữ gìn môi trường sinh thái và thúc đẩy phát triển lâm nghiệp bền vững trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.
