Ngày 21/9, Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Những giải pháp tạo đột phá nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật”.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định; Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu; Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng; Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh đồng chủ trì Hội thảo.
Các đại biểu chủ trì hội thảo. Ảnh: Minh Nguyệt
Tạo môi trường để “dễ làm đúng, muốn làm đúng”
Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu cho biết, trong thời gian qua, với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, tháo gỡ vướng mắc về thể chế để khơi thông nguồn lực cho sự phát triển.
Theo Phó Thủ tướng, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn hiện nay không chỉ là thi hành đúng pháp luật, mà phải tiến tới chủ động tổ chức thi hành pháp luật theo hướng chuyên nghiệp, ổn định và thích ứng linh hoạt với thực tiễn; chuyển mạnh sang quản trị theo vòng đời của văn bản quy phạm pháp luật.
Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: Minh Nguyệt
Đặc biệt, xác định tổ chức thi hành pháp luật là khâu kiểm chứng chất lượng của quá trình xây dựng pháp luật và cung cấp dữ liệu đầu vào cho quá trình hoàn thiện pháp luật tiếp theo.
Trên tinh thần đó, Phó Thủ tướng đề nghị hội thảo tập trung làm rõ một số định hướng để đổi mới căn bản công tác tổ chức thi hành pháp luật.
Trước hết, phải nâng cao chất lượng các quy định pháp luật, bảo đảm mỗi chính sách, mỗi quy định khi ban hành phải rõ mục tiêu, có căn cứ thực tiễn, khả thi và có đầy đủ điều kiện để tổ chức thực hiện.
Trong đó, ngay từ quá trình xây dựng chính sách phải xác định rõ mục tiêu, đối tượng chịu tác động, chi phí, lợi ích, nguồn lực và điều kiện để thực hiện. Đồng thời, xác định tiêu chí, phương pháp để theo dõi, đo lường kết quả sau khi ban hành. Qua đó, kết nối chặt chẽ đánh giá tác động trong quá trình xây dựng với đánh giá hiệu quả sau khi ban hành. Lấy kết quả tổ chức thi hành làm căn cứ để kiểm chứng chất lượng của chính sách và tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện pháp luật.
Các đại biểu dự hội thảo. Ảnh: Minh Nguyệt
Bên cạnh đó, tiếp tục hoàn thiện pháp luật về tổ chức thi hành pháp luật một cách đồng bộ theo hướng kết nối chặt chẽ giữa xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật thành một quy trình thống nhất. Cần xác định rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì xây dựng, cơ quan tổ chức thi hành và người đứng đầu; hoàn thiện cơ chế theo dõi, đánh giá sau ban hành và trách nhiệm giải trình, theo Phó Thủ tướng.
Đặc biệt, ông cho rằng cần thiết lập cơ chế thống nhất để tiếp nhận, phân loại, xử lý và theo dõi đến cùng các phản ánh, các kiến nghị của người dân, doanh nghiệp và cơ quan trực tiếp thực thi; đảm bảo rõ thẩm quyền, rõ cơ quan xử lý, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ kết quả. Tiếp tục phát triển Cổng pháp luật quốc gia trở thành đầu mối tiếp nhận, xử lý phản ánh, các kiến nghị; hình thành nguồn dữ liệu phục vụ theo dõi, đánh giá, nhận diện và cảnh báo sớm những bất cập trong tổ chức thực thi pháp luật.
Lấy chuyển đổi số, xây dựng dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo làm nền tảng của đổi mới công tác tổ chức thi hành pháp luật cũng là một nội dung quan trọng được Phó Thủ tướng đề nghị hội thảo tập trung thảo luận.
Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Minh Nguyệt
Trong đó, cần nghiên cứu số hóa đồng bộ toàn bộ vòng đời của văn bản quy phạm pháp luật; khắc phục tình trạng phân tán, cắt khúc giữa khâu xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ đánh giá tác động, rà soát, phát hiện mâu thuẫn, chồng chéo, theo dõi, cảnh báo sớm những khó khăn, bất cập trong tổ chức thi hành pháp luật.
Nghiên cứu xây dựng cơ chế, tiêu chí và Bộ chỉ số đánh giá công tác tổ chức thi hành pháp luật theo hướng khách quan, thực chất, có thể đo lường và kiểm chứng. Khắc phục tình trạng đánh giá chủ yếu thông qua báo cáo, thống kê của các cơ quan nhà nước. Kết quả đánh giá phải được sử dụng một cách thực chất làm căn cứ để xác định trách nhiệm, kịp thời chấn chỉnh việc tổ chức thực hiện và xử lý ngay những quy định không còn phù hợp.
Đặc biệt, Phó Thủ tướng cho rằng, cần chuyển mạnh từ yêu cầu người dân, doanh nghiệp phải tuân thủ sang tạo môi trường để “dễ làm đúng, muốn làm đúng” và hình thành thói quen tự giác tuân thủ pháp luật. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích, ghi nhận và tạo thuận lợi đối với người dân, doanh nghiệp tuân thủ tốt pháp luật, để việc chấp hành pháp luật không chỉ là nghĩa vụ mà còn mang lại lợi ích thiết thực, tăng cường quản lý theo mức độ tuân thủ và mức độ rủi ro.
Lấy dữ liệu số làm nền tảng, đổi mới tư duy tổ chức thi hành pháp luật
Trình bày báo cáo đề dẫn tại hội thảo, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đưa ra một số giải pháp trọng tâm nhằm tạo đột phá trong công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật.
Cụ thể, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp; tiếp tục hoàn thiện thể chế, đổi mới quản trị dữ liệu theo “vòng đời văn bản”; đổi mới tư duy trong tổ chức thi hành pháp luật, đề cao vai trò người đứng đầu và xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân. Kết quả thi hành pháp luật cần gắn với trách nhiệm của người đứng đầu, công tác thi đua, khen thưởng và xử lý trách nhiệm.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu đề dẫn hội thảo. Ảnh: Minh Nguyệt
Mặt khác, xác định dữ liệu số là nền tảng, công nghệ số là công cụ cốt lõi trong tổ chức thi hành pháp luật. Bộ trưởng cho rằng, cần đẩy mạnh tự động hóa đo lường, đánh giá tác động pháp luật; ứng dụng đồ thị tri thức, công nghệ ngữ nghĩa và trí tuệ nhân tạo để rà soát, phát hiện mâu thuẫn, chồng chéo, khoảng trống, bất cập. Đồng thời, chuyển từ xử lý vấn đề sau khi phát sinh sang dự báo, cảnh báo sớm và tăng cường quản lý, kiểm tra theo hướng dựa trên rủi ro.
Theo Bộ trưởng, một trong những giải pháp quan trọng tiếp theo là thúc đẩy văn hóa tuân thủ pháp luật trong cơ quan nhà nước và toàn xã hội, hình thành môi trường để người dân, doanh nghiệp “muốn làm đúng” và “dễ làm đúng”; bảo đảm các điều kiện cho công tác tổ chức thi hành pháp luật.
Hội thảo được tổ chức nhằm nhận diện đầy đủ bối cảnh, yêu cầu, tính cấp thiết, xác định cơ sở lý luận và thực tiễn để đề xuất các giải pháp tạo đột phá trong công tác tổ chức thi hành pháp luật. Từ đó, góp phần thúc đẩy việc xây dựng văn hoá tuân thủ pháp luật, gắn kết chặt chẽ giữa tổ chức thi hành pháp luật và xây dựng pháp luật, bảo đảm đánh giá hiệu quả pháp luật từ “tốt trong văn bản” sang “tốt trong cuộc sống”.
Đồng thời, góp phần cụ thể hóa chỉ đạo của Đảng, Nhà nước về đổi mới công tác tổ chức thi hành pháp luật, chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật về nghiên cứu. Mặt khác, đề xuất những giải pháp tạo đột phá trong công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, bảo đảm thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trở thành chuẩn mực ứng xử của mọi chủ thể trong xã hội.
