Phát hiện khủng long lấp khoảng trống tiến hóa 70 triệu năm

Một nhóm quốc tế các nhà cổ sinh vật học đã tìm thấy hóa thạch của ít nhất 5 cá thể khủng long mới, được đặt tên là Foskeia pelendonum.

Loài này có khung xương cực kỳ nhỏ và nhẹ, nhưng lại là một sinh vật đã tiến hóa cao, phá vỡ định kiến rằng khủng long nhỏ thì đơn giản.

Fidel Torcida Fernández-Baldor, thuộc Bảo tàng Khủng long Salas de los Infantes – người đầu tiên phát hiện ra hóa thạch – cho biết:

“Ngay từ đầu, chúng tôi đã biết những bộ xương này đặc biệt vì kích thước nhỏ bé. Điều đáng kinh ngạc là nghiên cứu này đã đảo ngược quan niệm toàn cầu về tiến hóa của khủng long ornithopod.”

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng hộp sọ kỳ lạ và tiến hóa vượt trội của Foskeia chứng minh đây là một loài riêng biệt, chứ không phải phiên bản thu nhỏ của những họ hàng nổi tiếng như Iguanodon.

Chuyên gia Thierry Tortosa từ Khu bảo tồn thiên nhiên Sainte Victoire nhận định: “Foskeia giúp lấp đầy khoảng trống 70 triệu năm, là chiếc chìa khóa nhỏ mở ra chương bị mất tích trong lịch sử tiến hóa.”

Phân tích vi thể cho thấy Foskeia không phải cá thể non của loài lớn hơn, mà là khủng long trưởng thành, đã đạt độ chín sinh dục. Nghiên cứu mô học của tiến sĩ Koen Stein chỉ ra rằng loài này có tốc độ trao đổi chất cao, tương tự chim hiện đại hoặc thú nhỏ.

Việc xác nhận sự trưởng thành có ý nghĩa quan trọng trong phân loại, đảm bảo rằng các đặc điểm quan sát được là cố định ở cá thể trưởng thành chứ không phải đặc điểm tạm thời.

Foskeia tuy nhỏ nhưng bền bỉ, sử dụng răng chuyên biệt và khả năng di chuyển nhanh để tồn tại trong những khu rừng tiền sử rậm rạp. Bằng chứng cho thấy loài này thay đổi tư thế cơ thể khi trưởng thành, một đặc điểm hiếm giúp duy trì sự linh hoạt suốt đời.

Thay đổi cây tiến hóa khủng long

Giải phẫu độc đáo của Foskeia đã làm thay đổi căn bản cây tiến hóa khủng long. Phân tích mới đặt loài khủng long tí hon này là loài chị em với Muttaburrasaurus khổng lồ ở Úc, gợi ý rằng mô hình di cư toàn cầu của khủng long phức tạp hơn nhiều so với suy nghĩ trước đây.

Ngoài ra, dữ liệu còn hồi sinh giả thuyết “Phytodinosauria”, cho rằng các loài khủng long ăn thực vật đa dạng thực chất thuộc cùng một nhóm tự nhiên. Foskeia trở thành mắt xích còn thiếu, chứng minh rằng khủng long ăn thực vật ở nhiều khu vực khác nhau có quan hệ gần gũi hơn chúng ta tưởng.

Tên gọi Foskeia pelendonum mang ý nghĩa mô tả cả đặc điểm và nguồn gốc địa lý. Từ “fos” trong tiếng Hy Lạp cổ nghĩa là “nhẹ”, ám chỉ khung xương nhỏ bé và nhẹ cân của loài trưởng thành; “skei” xuất phát từ “boskein”, nghĩa là “kiếm ăn”.

Tên loài “pelendonum” vinh danh bộ tộc Celtiberian Pelendones, từng sinh sống tại các vùng Soria, Burgos và La Rioja – nơi hóa thạch được tìm thấy.

Phát hiện này đã được công bố trên tạp chí Papers in Palaeontology, mở ra hướng nghiên cứu mới cho tiến hóa khủng long.

Nhà nghiên cứu Dieudonné nhấn mạnh: “Những hóa thạch này chứng minh rằng tiến hóa đã thử nghiệm mạnh mẽ ở cả kích thước nhỏ lẫn lớn. Tương lai nghiên cứu khủng long sẽ phụ thuộc vào việc chú ý đến những mảnh vụn nhỏ bé.”