Các đại biểu dự Hội thảo, ảnh: ĐH Ngoại thương cung cấp
Năm 2026, Trường Đại học Ngoại thương phối hợp với Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới tổ chức hội thảo tập trung vào chủ đề: “Nhà nước kiến tạo phát triển ở Việt Nam trong bối cảnh phân mảnh toàn cầu”.
Hội thảo đã thu hút đông đảo đại biểu tham dự, gồm lãnh đạo các sở, ban ngành, đại diện các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và chuyên gia đầu ngành.
PGS., TS. Vũ Thị Hiền – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại Thương phát biểu đề dẫn, khai mạc Hội thảo
Về phía trường Đại học Ngoại Thương, hội thảo có sự tham gia của PGS, TS Vũ Thị Hiền - Phó Hiệu trưởng trường ĐH Ngoại thương, PGS, TS Thân Thị Hạnh - Trưởng Khoa Khoa học chính trị và Nhân văn, đơn vị thường trực phụ trách tổ chức Hội thảo, cùng các giảng viên, sinh viên chương trình Kinh tế chính trị quốc tế, và nhà khoa học từ nhiều cơ quan, tổ chức khác.
Phát biểu khai mạc tọa đàm, PGS, TS. Vũ Thị Hiền, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học ngoại thương nhấn mạnh rằng thế giới đang trải qua những biến đổi sâu sắc về địa chính trị và công nghệ. Những sự thay đổi đó đang đặt ra những yêu cầu mới đối với vai trò của Nhà nước trong phát triển. Đối với Việt Nam, bối cảnh này vừa mang đến cơ hội, vừa đặt ra không ít thách thức. Trong bối cảnh đó, Nhà nước không chỉ đóng vai trò điều tiết thị trường mà cần trở thành Nhà nước kiến tạo phát triển, có khả năng hoạch định tầm nhìn chiến lược, xây dựng thể chế hiệu quả, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo dựng môi trường thuận lợi cho sự phát triển của mọi thành phần kinh tế. Đây cũng chính là lý do làm cho hội thảo này mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn đặc biệt quan trọng.
TS. Nguyễn Đình Chúc, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới
Đại diện đơn vị đồng tổ chức Hội thảo, TS. Nguyễn Đình Chúc, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng trật tự thế giới sau chiến tranh thương mại đang xảy ra căng thẳng chính trị, sự phân tách đang là những mảng của của phân mảnh toàn cầu. Hiện nay, những vấn đề về nhà nước kiến tạo quan trọng hơn bao giờ hết.
Chương trình Hội thảo gồm hai phiên làm việc chính. Phiên tham luận tập trung vào các vấn đề lý luận và thực tiễn về bối cảnh phân mảnh toàn cầu và vai trò của nhà nước kiến tạo phát triển. Trong tham luận mở đầu, ThS. Phùng Thị Lan Phương đã trình bày nghiên cứu về chính sách thương mại của Việt Nam trong bối cảnh phân mảnh toàn cầu.
Với góc nhìn từ phía doanh nghiệp, bà Phùng Thị Lan Phương cho rằng, mặc dù tăng trưởng thương mại của Việt Nam cao hơn tăng trưởng thương mại của thế giới,nhưng trên 70% kim ngạch thương mại đến từ doanh nghiệp FDI. Thương mại Việt Nam đang đối mặt với một số thách thức do rào cản gia tăng từ phòng vệ thương mại và tiêu chuẩn kỹ thuật. Bà Phương cho rằng, phép thử thật sự của nhà nước kiến tạo thương mại không phải ban hành bao nhiêu chính sách, mà là biến tham vọng thành thực thi thực chất và năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.
TS Lý Đại Hùng - Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới đã trình bày tham luận về giải ngân vốn FDI tại Việt Nam trong bối cảnh phân mảnh toàn cầu: Các thách thức và giải pháp về thể chế. Sau khi chỉ ra đặc trưng giải ngân vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, TS Lý Đại Hùng phân tích thể chế giải ngân vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và kiến nghị một số giải pháp cho Nhà nước kiến tạo phát triển.
PGS, TS Nguyễn Ngọc Hà - Trường Đại học Ngoại thương đã trình bày nghiên cứu về hoàn thiện pháp luật để xây dựng nhà nước kiến tạo phát triển ở Việt Nam trong bối cảnh phân mảnh toàn cầu. Diễn giả chỉ ra rằng việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm giúp tăng số lượng doanh nghiệp thành lập, giảm thời gian thành lập doanh nghiệp. Tuy nhiên, nhà nước vẫn cần tháo gỡ một số nút thắt quan trọng như chồng chéo và phân tán pháp luật, phối hợp liên ngành chưa hiệu quả, chi phí tuân thủ và thủ tục còn cao, và thực thi chưa đồng đều giữa các cấp. PGS. TS Nguyễn Ngọc Hà đề xuất năm trụ cột pháp luật của nhà nước kiến tạo và gợi ý bảy nhóm thể chế cần hoàn thiện trước.
Tại phiên thảo luận bàn tròn, TS. Trần Toàn Thắng chỉ ra một số thách thức mà Việt Nam phải đối mặt dưới tác động của xu hướng phân mảnh toàn cầu. Trong khi đó, sức chống chịu của Việt Nam cũng bộc lộ rất nhiều rất đề, tụt hậu về công nghệ ngày càng hiện hữu hơn, rủi ro trong đầu tư cũng tăng lên.
ThS. Phùng Thị Lan Phương chỉ ra một số thách thức với doanh nghiệp Việt Nam, cụ thể là thị trường thế giới trở nên cạnh tranh hơn bao giờ hết, điều đó gây khó khăn hơn đối với các doanh nghiệp của Việt Nam. Các hiệp đình đàm phán gặp nhiều khó khăn, mỗi quốc gia lại có những yêu cầu khác nhau về hàng xuất khẩu.
PGS, TS. Phạm Thị Hồng Yến, Ủy viên chuyên trách, Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội
Từ góc nhìn lập pháp, PGS, TS. Phạm Thị Hồng Yến, Ủy viên chuyên trách, Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội chỉ ra vai trò của nhà nước kiến tạo trong giai đoạn hiện nay. Để đáp ứng vai trò đó, Nhà nước đã và đang thực hiện cách mạng tinh gọn bộ máy nhằm tăng cường được sự thích ứng của Nhà nước trước những sự tác động của bên ngoài.
Đối với một số điểm nghẽn quan trọng trong quá trình kiến tạo phát triển, TS. Dương Đức Đại cho rằng, Nhà nước cần tập trung tháo gỡ ba điểm nghẽn về nguồn cung lao động, thể chế và cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng số. Câu chuyện cung lao động hiện nay không còn là câu chuyện “thiếu người” đơn thuần, mà là câu chuyện “thiếu đúng người, đúng kỹ năng, đúng thời điểm”.
Lực lượng lao động Việt Nam vừa cần nâng cao trình độ, vừa cần Nhà nước kiến tạo cơ hội việc làm cho nhóm lao động chưa qua đào tạo tại Việt Nam. Về thể chế, điểm nghẽn hiện nay là năng lực thích ứng thể chế đối với những thay đổi nhanh chóng của kinh tế thế giới. Đối với hạ tầng, điểm nghẽn còn mở rộng ra hạ tầng số. Đây là một yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Giải pháp quan trọng là đẩy nhanh đầu tư hạ tầng số quốc gia với thông qua đầu tư công hoặc kết hợp với đầu tư tư nhân.
Các chuyên gia đã chỉ ra những đặc điểm quan trọng nhất của Nhà nước kiến tạo phát triển ở Việt Nam hiện nay: Một là, dẫn dắt (Nhà nước thực hiện vai trò dẫn dắt); hai là, Chuyển đổi tư duy (cần chuyển đổi ở cả tư duy và cách làm); Ba là, thân thiện thị trường (Nhà nước đứng ở phía sau kiến tạo để thị trường, doanh nghiệp, người lao động… “ghi bàn”); bốn là, Vì dân (Nhà nước phục vụ Nhân dân tối đa).
TS. Phí Vĩnh Tường phát biểu bế mạc hội thảo
Phát biểu Bế mạc, TS Phí Vĩnh Tường – Phó Viện trưởng Viện kinh tế Việt Nam và thế giới nhấn mạnh rằng hội thảo có ý nghĩa lý luận và thực tiễn rất cao, giúp cho trường ĐH Ngoại thương có những luận cứ khoa học trong việc xây dựng báo cáo khuyến nghị chính sách giúp chính phủ chuyển đổi vai trò theo hướng nhà nước kiến tạo để thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển năm 2045, một nhà nước kiến tạo có các đặc trưng Chuyển Đổi Tư Duy – Dẫn Dắt – Thân thiện thị trường – Vì Dân, tức là Nhà nước kiến tạo phải chuyển đổi trong tư duy, trong cách làm – Dẫn dắt được – Hướng tới mục tiêu thân thiện thị trường – Có mục tiêu vì dân và vì sự phát triển của đất nước.
