Lâm Đồng đang nỗ lực chuẩn hóa vùng nguyên liệu cà phê phục vụ xuất khẩu. Ảnh: Song Việt
Hành động quyết liệt
Trong bối cảnh Liên minh châu Âu (EU) chính thức triển khai Quy định chống mất rừng và suy thoái rừng (EUDR), các ngành hàng nông sản xuất khẩu chủ lực như cà phê và cao su đang đứng trước những yêu cầu khắt khe chưa từng có về truy xuất nguồn gốc, tính hợp pháp của chuỗi cung ứng và cam kết không gây mất rừng sau ngày 31/12/2020.
Với vị thế là địa phương có diện tích cà phê và cao su lớn của cả nước, tỉnh Lâm Đồng đang khẩn trương triển khai nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân thích ứng với "luật chơi" mới của thị trường châu Âu.
Theo Kế hoạch số 1066/KH-UBND ngày 6/7/2026 của UBND tỉnh Lâm Đồng việc triển khai các hoạt động hỗ trợ thích ứng với EUDR sẽ tập trung vào hai ngành hàng chủ lực là cà phê và cao su. Mục tiêu xuyên suốt là hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất từng bước hoàn thiện dữ liệu vùng trồng, vùng nguyên liệu, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của thị trường nhập khẩu.
Lâm Đồng hiện là một trong những trung tâm sản xuất cà phê lớn của Việt Nam với diện tích hàng trăm nghìn ha, đồng thời có nhiều vùng trồng cao su tập trung. Đây cũng là những ngành hàng đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu của địa phương. Tuy nhiên, khi EUDR có hiệu lực, các sản phẩm muốn xuất khẩu vào EU phải chứng minh được nguồn gốc từ những vùng đất không liên quan đến mất rừng hoặc suy thoái rừng sau ngày 31/12/2020, đồng thời phải đảm bảo tính minh bạch, truy xuất được toàn bộ chuỗi cung ứng.
Cao su là một trong những loại cây trồng chủ lực ở Lâm Đồng. Ảnh: Song Việt
Lâm Đồng xác định việc xây dựng, chuẩn hóa và kết nối dữ liệu là nhiệm vụ trọng tâm. Theo đó, doanh nghiệp xuất khẩu, hợp tác xã, đại lý thu mua và đơn vị quản lý vùng nguyên liệu sẽ chủ trì thu thập, rà soát tọa độ, ranh giới vùng trồng, thông tin cây trồng, chủ thể sản xuất và hồ sơ chuỗi cung ứng. Các địa phương cấp xã sẽ phối hợp xác nhận thông tin về chủ thể sản xuất, hiện trạng sử dụng đất và dữ liệu địa chính thuộc phạm vi quản lý.
Một trong những nội dung quan trọng của kế hoạch là thành lập Nhóm điều phối EUDR cấp tỉnh do Sở Nông nghiệp và Môi trường làm đầu mối. Nhóm điều phối sẽ đảm nhiệm vai trò kết nối giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức hỗ trợ và chính quyền địa phương nhằm xử lý các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai.
Tỉnh sẽ tiến hành kiểm kê, đánh giá chất lượng các bộ dữ liệu đã được thu thập trước đây tại địa bàn Di Linh cũng như dữ liệu vùng nguyên liệu cao su do doanh nghiệp, dự án hoặc các tổ chức hỗ trợ cung cấp. Việc tiếp nhận dữ liệu sẽ được thực hiện chặt chẽ, bảo đảm xác định rõ nguồn gốc, quyền sử dụng, mức độ chính xác và khả năng kết nối trước khi đưa vào khai thác.
Lâm Đồng cũng xác định xây dựng hệ thống quản trị dữ liệu hiện đại, bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ bí mật sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Theo đó, dữ liệu sẽ được phân loại thành ba nhóm gồm dữ liệu dùng chung, dữ liệu hạn chế của cơ quan nhà nước và dữ liệu riêng của doanh nghiệp. Các dữ liệu riêng, dữ liệu khách hàng và bí mật kinh doanh sẽ không được đưa vào kho dữ liệu dùng chung mà chỉ được kết nối, khai thác theo thỏa thuận và quy định pháp luật.
Song song với việc xây dựng cơ sở dữ liệu, tỉnh sẽ đẩy mạnh công tác tuyên truyền, đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho cán bộ, doanh nghiệp, hợp tác xã, đại lý thu mua và người dân. Các nội dung tập huấn sẽ tập trung vào yêu cầu của EUDR, kỹ năng thu thập tọa độ, quản lý hồ sơ, bảo mật dữ liệu và quy trình xử lý các sai lệch thông tin.
Lâm Đồng triển khai nhiều giải pháp để giúp ngành hàng cà phê thích ứng với EUDR. Ảnh: Song Việt
Xác định thách thức và cơ hội
Tổng diện tích cà phê của tỉnh Lâm Đồng hiện nay đạt khoảng 327.000ha, sản lượng hằng năm vượt mốc 1 triệu tấn, chiếm khoảng 45% diện tích và hơn 50% sản lượng cà phê của cả nước. Đây là vùng sản xuất cà phê tập trung lớn nhất Việt Nam, tạo nên lợi thế cạnh tranh nổi bật cho địa phương trên bản đồ cà phê thế giới. Trong cơ cấu sản phẩm, cà phê robusta vẫn chiếm ưu thế với khoảng 311.000ha, trong khi khoảng 16.000ha cà phê arabica tập trung ở những vùng có điều kiện khí hậu đặc thù, phục vụ phân khúc cà phê chất lượng cao.
Các vùng sản xuất cà phê lớn của tỉnh phân bố khá rõ nét theo từng tiểu vùng sinh thái. Khu vực Đắk Nông cũ hiện là vùng trọng điểm với hàng trăm nghìn héc-ta cà phê, tập trung tại các xã thuộc địa bàn Đắk Mil, Cư Jút, Đắk Song, Tuy Đức và Gia Nghĩa. Đây là khu vực có năng suất cao, đóng góp phần lớn sản lượng cà phê xuất khẩu của tỉnh. Trong khi đó, vùng Lâm Đồng cũ tiếp tục giữ vai trò trung tâm sản xuất cà phê chất lượng cao, đặc biệt là cà phê arabica tại Đà Lạt, Lạc Dương, Đức Trọng và Di Linh. Riêng huyện Di Linh trước đây được xem là một trong những "thủ phủ" cà phê lớn nhất Tây Nguyên, với diện tích lên đến hàng chục nghìn héc-ta.
Ngành cà phê Lâm Đồng đang chuyển mạnh sang mô hình sản xuất bền vững, ứng dụng công nghệ số, truy xuất nguồn gốc và canh tác giảm phát thải. Nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã và nông hộ đã tham gia các chương trình chứng nhận quốc tế như 4C, Rainforest Alliance, Fairtrade và đang từng bước thích ứng với các yêu cầu mới của EUDR.
Lâm Đồng đang có khoảng 95.000-100.000ha cao su. Ảnh: Song Việt
Lâm Đồng đang có khoảng 95.000-100.000ha cao su, với sản lượng khai thác hằng năm ước đạt từ 130.000-150.000 tấn mủ quy khô. Vùng nguyên liệu cao su tập trung chủ yếu tại khu vực Đắk Nông cũ, nơi có điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu phù hợp cho cây công nghiệp dài ngày phát triển. Các vùng trồng lớn phân bố tại Tuy Đức, Đắk R'lấp, Đắk Song, Cư Jút và một số địa phương lân cận, với sự tham gia của cả doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và hàng chục nghìn hộ dân.
Với tổng diện tích hơn 420.000ha cà phê và cao su, tỉnh Lâm Đồng mới đang sở hữu một trong những vùng nguyên liệu cây công nghiệp lớn nhất cả nước. Tuy nhiên, quy mô lớn cũng đồng nghĩa với áp lực lớn trong việc hoàn thiện dữ liệu vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, xác minh hiện trạng rừng và xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch. Đây chính là lý do Lâm Đồng đang chủ động triển khai các giải pháp thích ứng với EUDR, không chỉ để duy trì thị trường xuất khẩu truyền thống mà còn hướng tới xây dựng thương hiệu nông sản xanh, bền vững và có trách nhiệm trên thị trường toàn cầu.
Ảnh: Song Việt
Ông Lê Trọng Yên, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lâm Đồng nhấn mạnh, EUDR vừa là thách thức, vừa là cơ hội để ngành hàng cà phê và cao su của địa phương tái cơ cấu theo hướng minh bạch, bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Theo Yên, việc triển khai thích ứng với EUDR phải được thực hiện theo lộ trình phù hợp, bảo đảm kết nối với hệ thống dữ liệu quốc gia, dữ liệu chuyên ngành và các hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Tỉnh xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể tham gia; trong đó cơ quan nhà nước thực hiện việc cung cấp, đối chiếu, xác nhận thông tin theo thẩm quyền, còn doanh nghiệp chịu trách nhiệm thu thập, quản lý dữ liệu và thực hiện trách nhiệm giải trình đối với hồ sơ EUDR theo yêu cầu của thị trường nhập khẩu.
"Chúng tôi không xem EUDR đơn thuần là một rào cản kỹ thuật, mà đây còn là cơ hội để Lâm Đồng chuẩn hóa vùng nguyên liệu, nâng cao giá trị sản phẩm, thúc đẩy sản xuất xanh và phát triển bền vững. Tỉnh sẽ đồng hành với doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân để từng bước đáp ứng các yêu cầu mới của thị trường quốc tế", ông Lê Trọng Yên cho biết.
Theo kế hoạch, việc triển khai các nhiệm vụ trọng tâm sẽ được thực hiện từ quý III/2026, trong đó ưu tiên hoàn thành việc thành lập nhóm điều phối, rà soát dữ liệu vùng nguyên liệu, xây dựng quy chế quản trị dữ liệu và tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn. Đến năm 2027, tỉnh sẽ tiến hành đánh giá tổng thể kết quả thực hiện, hoàn thiện quy trình và điều chỉnh các giải pháp phù hợp.
