 |
| Tàu sân bay Mỹ tại Trung Đông. |
Cuộc chiến ở Trung Đông đe dọa dẫn đến một cuộc khủng hoảng lương thực nghiêm trọng. Khó khăn trong việc vận chuyển nguyên liệu phân bón trùng hợp với thời điểm bắt đầu mùa gieo trồng ở Bắc bán cầu.
Hãng RIA Novosti đưa tin về thị trường toàn cầu và những quốc gia có thể bị mất mùa.
Yếu tố then chốt
Sau khi giá nhiên liệu tăng cao, thị trường toàn cầu dự kiến giá phân bón sẽ tăng đáng kể. Do xung đột ở Trung Đông, hàng trăm nghìn tấn urê, lưu huỳnh và phốt phát đang bị chặn không cho rời khỏi Vịnh Ba Tư.
Theo công ty phân tích Kpler, hiện có khoảng 20 tàu đang bị mắc kẹt tại đây.
"Có tới 46% lượng lưu huỳnh toàn cầu, 30% urê và 21% amoniac đi qua eo biển Hormuz. Nếu tình trạng tắc nghẽn kéo dài hơn 2 đến 3 tuần, chúng ta sẽ không chỉ đối mặt với sự mất cân bằng tạm thời mà là sự thiếu hụt mang tính cấu trúc, với nguy cơ giá phân bón tăng thêm 15-20%", ông Namer Radi, Phó Trưởng ban Hợp tác Quốc tế và Xuất khẩu tại Opora Rossii, nhận định.
Những hạn chế về nguồn cung năng lượng cũng đang gây ảnh hưởng. Dầu mỏ và khí đốt tự nhiên cần thiết để sản xuất nitơ, phốt pho và phân bón phức hợp.
Do đó, thị trường thực phẩm sẽ phản ứng mạnh mẽ trước giá cả tăng cao và tình trạng thiếu hụt khí đốt tự nhiên và dầu mỏ.
Trên hết, tình hình ở eo biển Hormuz trùng hợp với một giai đoạn quan trọng đó là mùa gieo trồng xuân ở Bắc bán cầu, ông Radi lưu ý.
"Giá phân bón tăng 40% và chi phí hậu cần tăng 30-50% đã được tính vào chi phí thu hoạch năm 2026. Và nguy cơ giá ngũ cốc và hạt có dầu tăng đột biến lần thứ hai trong nửa cuối năm là hoàn toàn có thật", ông nhận xét.
Điểm yếu
Người đứng đầu về Ngoại giao của châu Âu Kaja Kallas cảnh báo rằng việc phong tỏa trên thực tế eo biển Hormuz có thể dẫn đến tình trạng thiếu lương thực trên thị trường toàn cầu.
"Thị trường toàn cầu được phân bố cực kỳ không đồng đều. Vì vậy, khâu vận chuyển rất quan trọng. Nga, Trung Quốc và ở một mức độ nào đó, Ma-rốc có thể bù đắp một phần lượng thiếu hụt, nhưng không thể ngay lập tức.
Do đó, chúng ta không nên nói về tình trạng thiếu hụt toàn cầu mà là về nguy cơ thiếu hụt cục bộ khiến giá cả tăng vọt", ông Roman Koposov, Phó Giám đốc công ty tư vấn chiến lược ARB Pro, giải thích.
Nga và Trung Quốc ở vị thế an toàn nhất nhờ vào nền tảng sản xuất nội địa. Tuy nhiên, Liên minh châu Âu phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu và đặc biệt dễ bị tổn thương, theo nhận định của nhà phân tích.
Nghị sĩ Thierry Mariani thuộc đảng Tập hợp Quốc gia cánh hữu của Pháp cũng bày tỏ sự quan ngại sâu sắc và cảnh báo rằng sự gián đoạn nguồn cung phân bón sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nông dân châu Âu, và do đó ảnh hưởng đến người tiêu dùng.
Ngành công nghiệp hóa chất trong nước đã chịu thiệt hại nặng nề từ chính sách năng lượng của Liên minh châu Âu và việc bị ép buộc từ chối nguồn cung từ Nga. Trong khi các chất phụ gia khoáng chất phải được mua từ nước ngoài nhưng các nhà cung cấp lớn gần nhất là Nga và Belarus lại đang chịu lệnh trừng phạt.
"Việc cắt đứt nguồn cung này mà không có phương án thay thế đáng tin cậy là một quyết định liều lĩnh giống như chúng ta đã thấy với các khoáng sản thiết yếu.
Kết quả là ngày nay, nếu eo biển Hormuz bị đóng cửa hoàn toàn, nếu các tuyến đường vận chuyển ở Vịnh Ba Tư bị gián đoạn, châu Âu sẽ rơi vào thế khó xử kép cả về năng lượng và nông nghiệp", ông Mariani nhấn mạnh.
Ông nói thêm, tệ hơn nữa, EU thiếu một chiến lược nhất quán để giải quyết cuộc khủng hoảng.
Theo tờ Rheinische Post, sau khi điều chỉnh giá nhiên liệu, Đức đang chuẩn bị thảo luận về một gói biện pháp để chống lạm phát thực phẩm.
Một nhóm làm việc gồm các đại diện từ các đảng cầm quyền CDU/CSU và SPD sẽ xem xét khả năng khởi động một chương trình hỗ trợ khẩn cấp cho các nhà sản xuất phân bón của Đức, cũng như giảm thuế cho ngành thực phẩm.
Phản ứng tự nhiên
Trong khi đó, Mỹ đã dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với ngành công nghiệp kali của Belarus vào cuối tuần trước. Tổng thống Lukashenko cho biết Mỹ đã thể hiện sự quan tâm lớn đến phân bón của Belarus.
Các nhà sản xuất Nga cũng đang làm ăn tốt. Tuần trước, cổ phiếu của PhosAgro và Acron đã tăng từ 8 đến 9%, đạt mức cao kỷ lục mới.
"Và đây không chỉ là phản ứng đầu cơ trước những tin tức địa chính trị. Sự tăng trưởng này phản ánh sự xem xét lại cơ bản về chuỗi cung ứng", Radi khẳng định.
Ông Koposov làm rõ đây là phản ứng tự nhiên trước rủi ro cấu trúc.
"Thị trường đơn giản là đánh giá cao mức giá cao hơn cho sự ổn định nguồn cung và Nga đang ở vị thế mạnh nhờ vào nguồn nguyên liệu thô sẵn có, đặc biệt là phốt phát và khí đốt. Mạng lưới hậu cần của Nga đã được thiết lập nằm ngoài các điểm nghẽn như eo biển Hormuz, và các kênh cung ứng đã được thiết lập đến châu Á, Mỹ Latinh và một số khu vực của châu Phi", ông Koposov giải thích.
Tuy nhiên, các chuyên gia tin rằng sự tăng giá cổ phiếu của các công ty Nga hiện là một xu hướng không ổn định. Việc giảm leo thang căng thẳng ở Trung Đông có thể gây ra sự điều chỉnh.
Trong trung hạn, các nhà sản xuất trong nước vẫn sẽ được hưởng lợi: Thị trường toàn cầu đang thiếu hụt nguồn cung và việc đưa vào vận hành các cơ sở sản xuất phân bón mới cần thời gian.
