 |
Đổi mới tư duy kiến tạo nông nghiệp theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW. |
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia được xem là một quyết sách chiến lược trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng cực đoan, tài nguyên thiên nhiên suy giảm và yêu cầu giảm phát thải trở thành tiêu chuẩn toàn cầu, điều này đòi hỏi ngành nông nghiệp Việt Nam cần phải thay đổi tư duy phát triển.
Nghị quyết số 57-NQ/TW đã xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực cốt lõi để nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội. Với ngành Nông nghiệp, đây không chỉ là yêu cầu đổi mới công cụ sản xuất mà còn là quá trình tái cấu trúc toàn diện từ quản trị, tổ chức sản xuất đến xây dựng thị trường và chuỗi giá trị.
Các mô hình sản xuất nông nghiệp truyền thống, vốn phụ thuộc vào lao động thủ công và tiêu thụ lớn vật tư đầu vào đã không còn phù hợp với tình hình hiện tại. Thay vào đó, các xu hướng tiên tiến như nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp đa giá trị, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số đang trở nên vô cùng cấp thiết, buộc ngành nông nghiệp phải đổi mới tư duy, chuyển mạnh sang mô hình phát triển bền vững hơn.
Thực hiện tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm tạo nền tảng cho đổi mới mô hình tăng trưởng. Bộ đã ban hành 95 văn bản, tổ chức hơn 25 hội nghị và xây dựng kế hoạch giám sát triển khai nghị quyết, qua đó tạo chuyển biến về nhận thức và hành động trong toàn ngành.
Bên cạnh đó, việc hoàn thiện thể chế đang được thúc đẩy mạnh mẽ. Các quy định về quản lý nhiệm vụ khoa học công nghệ và Quỹ phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026 - 2030 đang được gấp rút hoàn thiện để khơi thông nguồn lực đầu tư.
Trong thực tiễn sản xuất, Nghị quyết số 57-NQ/TW cũng đang tạo ra thay đổi đáng kể. Tại TP. Cần Thơ, công cụ số ViRiCert được đưa vào sử dụng để “chấm điểm” lúa phát thải thấp, tạo nền tảng xây dựng cơ chế chứng nhận “Gạo Việt xanh” và hỗ trợ nông sản đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như EUDR của châu Âu. Trong lĩnh vực thủy lợi, việc ứng dụng khoa học để chủ động trữ nước ngọt khi độ mặn giảm đã góp phần bảo vệ sản xuất vụ Hè Thu ở Đồng bằng sông Cửu Long.
Đặc biệt, công nghệ số đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất nông nghiệp. Drone được ứng dụng rộng rãi trong phun thuốc bảo vệ thực vật, giám sát sức khỏe cây trồng và quản lý mùa vụ. Các mô hình chăn nuôi thông minh, giám sát môi trường bằng cảm biến, xây dựng bản đồ số và cơ sở dữ liệu về đất đai, rừng và khí tượng từng bước được triển khai, tạo nền tảng cho phát triển nông nghiệp chính xác và phát thải thấp.
Tại Nam Trung Bộ, năm 2025, Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển nông nghiệp Nha Hố đã chọn tạo nhiều giống cây trồng có khả năng thích ứng biến đổi khí hậu, cho năng suất và chất lượng cao để chuyển giao vào sản xuất. Song song với đó, các giải pháp canh tác nâng cao sức khỏe đất như tưới tiết kiệm, cây che phủ chống xói mòn hay sử dụng thuốc sinh học, thảo mộc trong quản lý dịch hại được nông dân áp dụng ngày càng phổ biến. Những thay đổi này không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng; đồng thời giúp người nông dân thay đổi tư duy nhận thức trong sản xuất, người tiêu dùng nhận diện rõ sản phẩm để chọn lựa.
 |
Công nghệ số đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất nông nghiệp. |
Tuy nhiên, thực tế cho thấy quá trình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW trong nông nghiệp vẫn còn điểm nghẽn. Một số nhiệm vụ còn chậm tiến độ, hiệu quả chuyển đổi chưa đồng đều giữa các địa phương, trong khi khả năng tiếp cận công nghệ của người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa còn hạn chế.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Nghị quyết số 57-NQ/TW thành công, mọi cán bộ, đơn vị đều phải có tư duy đổi mới sáng tạo để thúc đẩy chuyển giao và ứng dụng khoa học công nghệ vào thực tiễn. Với tinh thần đặt ra là phải làm nhanh hơn, quyết liệt hơn.
Trên tinh thần đó, thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định, trong quý II/2026 sẽ tập trung vào cơ chế sandbox (thử nghiệm chính sách), mở rộng hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản và thương mại hóa mạnh mẽ các sản phẩm khoa học công nghệ.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, điểm cốt lõi của Nghị quyết số 57-NQ/TW là xác lập ba trụ cột gồm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong đó, chuyển đổi số là quá trình đưa hoạt động quản lý và sản xuất từ phương thức thủ công sang môi trường số dựa trên dữ liệu và kết nối thông minh; khoa học công nghệ tạo ra tri thức và công nghệ mới; còn đổi mới sáng tạo là tư duy mới, cách làm mới để tạo ra giá trị mới và hiệu quả mới.
Muốn nông nghiệp bứt phá, cần xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu lớn về thổ nhưỡng, khí hậu, giống cây trồng - vật nuôi, thị trường và dịch bệnh để phục vụ quản lý và dự báo. Đồng thời, các công nghệ như internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, robot nông nghiệp và cảm biến môi trường cần được ứng dụng rộng rãi nhằm giám sát sản xuất, tối ưu hóa tài nguyên và nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc nông sản.
Chú trọng nâng cao kỹ năng số cho nông dân trong bối cảnh nhiều vùng nông thôn còn hạn chế về hạ tầng công nghệ, Cần phát triển các nền tảng số thân thiện, dễ sử dụng và có ngôn ngữ bản địa để hỗ trợ nông dân tiếp cận thông tin kỹ thuật, thị trường và dịch vụ tài chính.
Hợp tác quốc tế cũng đóng vai trò then chốt trong quá trình đổi mới nông nghiệp theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW. Theo đó, Việt Nam cần chủ động mở rộng hợp tác với các tổ chức quốc tế để tiếp cận các thành tựu mới về giống cây trồng, công nghệ sinh học và kỹ thuật canh tác bền vững. Đồng thời, tăng cường hợp tác với các quốc gia có nền nông nghiệp công nghệ cao giúp Việt Nam tiếp cận nhanh hơn với các giải pháp tiên tiến trong sản xuất và tái cấu trúc ngành nông nghiệp. Ngoài ra, hợp tác quốc tế còn giúp Việt Nam nâng cao năng lực dự báo và ứng phó với các vấn đề xuyên biên giới như biến đổi khí hậu, dịch bệnh hay nguy cơ mất an ninh lương thực...
Đổi mới tư duy kiến tạo nông nghiệp theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW vừa là yêu cầu trước mắt vừa là chiến lược dài hạn để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, xanh và bền vững. Khi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được tích hợp sâu vào toàn bộ chuỗi giá trị, nông nghiệp Việt Nam sẽ có cơ hội chuyển mình mạnh mẽ, nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế và tạo nền tảng vững chắc trong phát triển bền vững theo đúng tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW.
