Những định hướng lớn quan trọng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội Việt Nam thông qua bản Hiến pháp đầu tiên (9/11/1946-9/11/2026), sáng 6/11.
Di sản quan trọng của bản Hiến pháp đầu tiên
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đây là dịp nhìn lại chặng đường lập hiến của đất nước, khẳng định trách nhiệm tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Ảnh: quochoi.vn
Ngày 9/11/1946, tại kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa I đã thông qua bản Hiến pháp đầu tiên, khẳng định quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân; đoàn kết toàn dân; bảo đảm quyền tự do, dân chủ; thực hiện chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của Nhân dân.
Giá trị sâu xa của sự kiện lịch sử ấy là gắn thành quả giải phóng dân tộc với quyền làm chủ của Nhân dân về việc tổ chức chính quyền bằng Hiến pháp.
Tinh thần đại đoàn kết được kết tinh cùng với nguyên tắc bình đẳng công dân và quyền dân chủ, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, đã tạo cơ sở pháp lý để tập hợp sức mạnh toàn dân trong sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc.
“Sức mạnh của Nhà nước bắt nguồn từ Nhân dân và phải được sử dụng để phụng sự Nhân dân. Chính quyền có năng lực hành động và chịu trách nhiệm là điều kiện bảo vệ quyền dân chủ. Sự tin tưởng, tham gia và giám sát của Nhân dân tạo nên sức mạnh để Nhà nước hoàn thành trọng trách”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
Người đứng đầu Đảng, Nhà nước đồng thời nhấn mạnh đó là di sản quan trọng của Hiến pháp năm 1946 đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hôm nay.
Đại hội XIV của Đảng đã xác định những nhiệm vụ lớn để thực hiện các mục tiêu phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, chúng ta đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, nhưng vẫn còn khoảng cách giữa quy định và thực hiện, giữa thẩm quyền được giao với nguồn lực và năng lực đáp ứng.
Ông lưu ý có nơi trách nhiệm chưa rõ, phối hợp thiếu chặt chẽ, quyền lợi chính đáng của người dân chậm được giải quyết.
“Những hạn chế ấy đòi hỏi phải hoàn thiện đồng bộ cơ chế thực hiện quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước quán triệt.
Trong vận hành mô hình tổ chức bộ máy mới, phải sử dụng hiệu quả thẩm quyền, bảo đảm công việc thông suốt và nâng cao chất lượng phục vụ. “Hiến pháp phải được thực hiện nhất quán trong hoạt động lập pháp, hành pháp, tư pháp”, theo lời người đứng đầu Đảng, Nhà nước.
Nghiên cứu, đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp
Từ đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị trước hết phải bảo đảm Hiến pháp được tôn trọng và thực hiện nghiêm; chủ động nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện Hiến pháp.
Trong đó, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, hiến pháp là luật cơ bản của Nhà nước, có hiệu lực pháp lý cao nhất. Mọi hoạt động xây dựng pháp luật, tổ chức bộ máy và thực thi quyền lực nhà nước phải tuân thủ Hiến pháp.
Quốc hội khoá XVI, các đại biểu Quốc hội dự kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội Việt Nam thông qua bản Hiến pháp đầu tiên (9/11/1946-9/11/2026) tại hội trường Diên Hồng. Ảnh: quochoi.vn
“Mọi cơ quan, người có thẩm quyền phải hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật và chịu trách nhiệm về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ.
Ông đề nghị tăng cường giám sát việc tuân theo Hiến pháp, kịp thời phát hiện, xử lý hoặc kiến nghị xử lý vi phạm theo thẩm quyền. Việc xử lý phải gắn với khắc phục hậu quả và làm rõ trách nhiệm.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng nêu rõ phải làm rõ trách nhiệm, bảo đảm phối hợp thống nhất, kiểm soát chặt chẽ quyền lực, khắc phục cả tình trạng vượt thẩm quyền lẫn né tránh trách nhiệm, làm ảnh hưởng đến quyền lợi của Nhân dân.
Cùng với đó, phân cấp, phân quyền phải bảo đảm điều kiện thực hiện và cơ chế kiểm soát phù hợp.
“Cơ quan được giao quyền phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói và nhấn mạnh tăng quyền chủ động không đồng nghĩa với việc tùy tiện trong thực thi quyền lực hoặc làm giảm trách nhiệm trong giải trình.
Thực hiện định hướng của Bộ Chính trị tại Kết luận số 17, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, cần tổ chức tốt việc tổng kết thi hành Hiến pháp năm 2013, chuẩn bị cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu, đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp.
Việc tổng kết cần đánh giá cả những nội dung được sửa đổi, bổ sung năm 2025 và làm rõ giá trị cần kế thừa, những vấn đề cần hoàn thiện.
Yêu cầu xuyên suốt được người đứng đầu Đảng, Nhà nước quán triệt là củng cố nền tảng chính trị, pháp lý của chế độ, bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân và đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài của đất nước.
Mọi hành vi xâm phạm quyền con người phải được xử lý
Định hướng lớn tiếp theo được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước quán triệt là tiếp tục phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu mọi hành vi xâm phạm quyền con người, quyền công dân phải được xử lý theo pháp luật. Ảnh: quochoi.vn
“Nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước. Quyền làm chủ phải được bảo đảm trong việc tham gia xây dựng chính sách, giám sát hoạt động công quyền và quyết định những vấn đề theo quy định của Hiến pháp và pháp luật”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trọng trách ấy, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, phải được thể hiện bằng những quyết sách vì lợi ích của Nhân dân và sự phát triển lâu dài của đất nước.
Ông đề nghị mỗi đại biểu cần gắn bó với cử tri, phản ánh trung thực nguyện vọng chính đáng, đồng thời xem xét những vấn đề từ lợi ích chung của đất nước.
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội cần nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội. Cơ quan nhà nước phải tiếp thu, giải trình rõ ràng ý kiến của Nhân dân, kịp thời chấn chỉnh hoạt động và khắc phục vi phạm.
Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ giá trị của các quyền hiến định phải được thể hiện ở khả năng thực hiện quyền và sự bảo vệ hữu hiệu đối với mỗi người.
Chính sách giáo dục, y tế, an sinh xã hội và việc phân bổ nguồn lực phải góp phần bảo đảm công bằng, mở rộng cơ hội phát triển, nhất là đối với những người yếu thế, đồng bào ở những địa bàn khó khăn.
Các cơ quan tư pháp phải thực hiện đầy đủ trọng trách bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân theo chức năng, thẩm quyền.
“Mọi hành vi xâm phạm quyền con người, quyền công dân phải được xử lý theo pháp luật. Quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân bị xâm phạm phải được bảo vệ, khôi phục; thiệt hại phải được bồi thường theo quy định của pháp luật”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.
Không để quy định này mở đường, quy định khác lại tạo ra rào cản
Định hướng lớn thứ ba là không ngừng nâng cao chất lượng thể chế, những quyết sách quốc gia trên nền tảng Hiến pháp, đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu hoàn thiện pháp luật phải cụ thể hóa đầy đủ các nguyên tắc hiến định, bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật và sự gắn kết giữa các lĩnh vực; không để quy định này mở đường, quy định khác lại tạo ra rào cản.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, 80 năm trước, Quốc hội khóa I đã kết tinh ý chí, trí tuệ và khát vọng của Nhân dân trong bản Hiến pháp đầu tiên. Ảnh: quochoi.vn
“Phải tạo điều kiện cho đổi mới, sáng tạo có trách nhiệm, kiểm soát rủi ro vì lợi ích công, không đặt ra những rào cản bất hợp lý đối với sự phát triển”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý.
Ông đồng thời nhấn mạnh phát triển hôm nay phải tạo thêm năng lực cho ngày mai, không để lợi ích trước mắt làm tổn hại môi trường, sự ổn định và cơ hội của các thế hệ tiếp theo.
Việc trình, thẩm tra và thảo luận chính sách phải dựa trên căn cứ thực tiễn, đánh giá đầy đủ tác động, làm rõ các lựa chọn và điều kiện thực hiện.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Chính phủ, các cơ quan trình chính sách và cơ quan thẩm tra phải chịu trách nhiệm về đề xuất, kiến nghị của mình, bảo đảm khách quan, chính kiến, ngăn ngừa lợi ích cục bộ chi phối, làm sai lệch mục tiêu chính sách.
“Quốc hội cần giám sát chặt chẽ kết quả thực hiện các quyết sách lớn, việc sử dụng nguồn lực và trách nhiệm thực thi”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh và lưu ý cần phân biệt rõ bất cập của chính sách với hạn chế trong tổ chức thực hiện.
Song song với đó, những vướng mắc qua hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án phải được tổng hợp để kiến nghị hoàn thiện pháp luật. Kiến nghị giám sát phải rõ nội dung khắc phục, trách nhiệm và thời hạn thực hiện.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, 80 năm trước, Quốc hội khóa I đã kết tinh ý chí, trí tuệ và khát vọng của Nhân dân trong bản Hiến pháp đầu tiên.
“Trách nhiệm của chúng ta hôm nay là phát huy những di sản ấy bằng một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa liêm chính, có năng lực hành động, kiến tạo, phát triển và chịu trách nhiệm trước Nhân dân bằng những quyết sách bảo vệ lợi ích quốc gia và mở rộng cơ hội phát triển cho các thế hệ mai sau”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.
Quốc hội sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy và hành động
Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, xuyên suốt chặng đường hơn 80 năm phát triển, Quốc hội đã từng bước đổi mới tư duy và phương thức hoạt động, ban hành 5 bản Hiến pháp và gần 700 đạo luật.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Ảnh: quochoi.vn
Đại hội XIV của Đảng đã đề ra nhiệm vụ “nghiên cứu sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013 phù hợp với thực tiễn, yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới”, xác định công tác xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá”.
Chủ tịch Quốc hội cho biết Quốc hội sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy và hành động, không ngừng nâng cao chất lượng hoạt động lập hiến, lập pháp, đi trước một bước về thể chế, nghiên cứu kỹ lưỡng để quyết định những vấn đề khó, những việc mới, những lĩnh vực chưa có tiền lệ, mở đường cho đổi mới sáng tạo, hiệu lực, hiệu quả, để đất nước phát triển nhanh, bền vững.
“Quốc hội, Quốc hội khóa XVI sẽ tiếp tục nỗ lực, quyết tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, xứng đáng với sự tin cậy của Đảng, Nhà nước và Nhân dân; góp phần quan trọng cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân hiện thực hóa khát vọng xây dựng nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội”, Chủ tịch Quốc hội nói.
