Chuyển đổi số đặt ra yêu cầu quản trị mới
Ngày 19/8, tại TP. Hồ Chí Minh, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp với Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) tổ chức Hội nghị “Chuyển đổi số trong giao dịch mua bán hàng hóa: Từ từng phần đến toàn diện”.
Đại biểu tham dự sự kiện.
Sự kiện nằm trong khuôn khổ Chuỗi sự kiện Quản trị Pháp lý Doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh 2026 (LMS 2026), với sự tham dự của hơn 200 đại biểu là đại diện doanh nghiệp, luật sư và các chuyên gia trong lĩnh vực thương mại, pháp lý.
Chia sẻ tại hội nghị, bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC, nhận định năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng của thương mại số. Doanh nghiệp đang chuyển từ số hóa từng quy trình sang xây dựng hệ sinh thái thương mại thông minh, kết nối toàn diện. Xu hướng này mở ra cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh, tối ưu chi phí và tiếp cận khách hàng, nhất là với doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs).
Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC.
Tuy nhiên, để giao dịch thương mại trên môi trường số hiệu quả, doanh nghiệp phải kiểm soát và giải quyết các vấn đề liên quan đến hạ tầng, năng lực công nghệ, nguồn nhân lực, cùng các rủi ro về gian lận, bảo vệ dữ liệu và an ninh mạng.
Việc tăng cường trao đổi giữa các chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp sẽ góp phần nhận diện những vấn đề phát sinh trong thực tế, củng cố niềm tin và hỗ trợ quá trình giao dịch mua bán hàng hóa trên môi trường số thuận lợi, an toàn.
Luật sư Châu Việt Bắc, Phó Giám đốc VIAC Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh, cho rằng chuyển đổi số trong giao dịch mua bán hàng hóa đang trở thành yêu cầu tất yếu. Tuy nhiên, hạ tầng công nghệ và chiến lược vận hành chưa đồng bộ giữa các doanh nghiệp có thể làm phát sinh nhiều rủi ro.
Luật sư Châu Việt Bắc, Phó Giám đốc VIAC Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh.
Từ thực tiễn giải quyết tranh chấp tại VIAC, ông Bắc cho biết một số tranh chấp thương mại đã xuất hiện yếu tố công nghệ, điện tử. Vì vậy, khi giao dịch trên nền tảng số, doanh nghiệp cần thận trọng ngay từ khâu đàm phán hợp đồng.
Việc kiểm soát và lưu trữ dữ liệu trong suốt quá trình thực hiện hợp đồng cũng cần được chú trọng. Đây là cơ sở để doanh nghiệp dự liệu rủi ro và chủ động hơn khi tranh chấp phát sinh.
PGS.TS. Nguyễn Xuân Minh, Phó Giám đốc Thường trực Trường Đại học Ngoại thương tại TP. Hồ Chí Minh - Phân hiệu tại TP. Hồ Chí Minh, cho rằng chuyển đổi số đang từng bước thay đổi cách doanh nghiệp tìm kiếm đối tác, đàm phán, giao kết, thực hiện và giải quyết tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa.
Giao dịch đang chuyển dần từ giấy tờ truyền thống sang nền tảng và dữ liệu số. AI, Smart Contract và Blockchain thúc đẩy tự động hóa, nâng cao hiệu quả quản lý hợp đồng và xác thực giao dịch.
Cùng với đó, chứng từ điện tử và các hệ sinh thái số liên thông ngày càng phổ biến. Những công cụ này góp phần giảm xử lý thủ công, rút ngắn thời gian và tăng khả năng kết nối.
Trong giải quyết tranh chấp, email, dữ liệu hệ thống và chứng từ điện tử ngày càng được sử dụng để ghi nhận, chứng minh diễn biến giao dịch. Tuy nhiên, công nghệ phát triển nhanh cũng đặt ra thách thức khi khung pháp lý và năng lực quản trị của doanh nghiệp chưa theo kịp.
PGS.TS. Nguyễn Xuân Minh, Phó Giám đốc Thường trực Trường Đại học Ngoại thương tại TP. Hồ Chí Minh - Phân hiệu tại TP. Hồ Chí Minh.
Theo PGS.TS. Nguyễn Xuân Minh, nhiều tranh chấp bắt nguồn từ việc doanh nghiệp chưa có cơ chế quản trị pháp lý phù hợp. Điều này dẫn đến khó khăn trong xác định thẩm quyền, bảo đảm tính toàn vẹn của dữ liệu và chứng minh giao dịch.
Do đó, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình quản trị xuyên suốt ngay từ khi thiết lập giao dịch. Công nghệ, quản trị và pháp lý cần được kết hợp đồng bộ.
Từ giao dịch bán điện tử đến điện tử hóa toàn phần
Hội nghị tiến hành 2 phiên làm việc. Các diễn giả và luật sư tập trung vào ba nội dung cốt lõi. Thứ nhất là thực tiễn ứng dụng công nghệ và nguyên tắc bảo đảm an toàn trong giao dịch bán điện tử. Thứ hai là giao dịch điện tử toàn phần khi tự động hóa quy trình gắn với dữ liệu và rủi ro. Thứ ba là nhận diện rủi ro đặc thù từ hoạt động mua bán hàng hóa có yếu tố điện tử và đưa ra khuyến nghị cho doanh nghiệp.
Tại phiên thảo luận thứ nhất, các chuyên gia tập trung trao đổi về sự thay đổi của mô hình giao dịch mua bán hàng hóa trong quá trình số hóa.
Luật sư Vũ Lê Bằng, Luật sư Điều hành Công ty Luật TNHH Nishimura & Asahi Việt Nam.
Luật sư Vũ Lê Bằng, Luật sư Điều hành Công ty Luật TNHH Nishimura & Asahi Việt Nam, cho biết thương mại điện tử B2B toàn cầu ngày càng mở rộng. Theo số liệu được ông dẫn tại hội nghị, doanh thu năm 2024 đạt khoảng 28 nghìn tỷ USD trên 45 nền kinh tế.
Tại Việt Nam, chuyển đổi số trong giao dịch cũng được thúc đẩy với mục tiêu đến năm 2030, 100% doanh nghiệp sử dụng nền tảng hợp đồng điện tử. Những chuyển động này làm thay đổi phương thức giao kết và thực hiện hợp đồng, đồng thời đặt ra yêu cầu mới về hiệu lực pháp lý, xác thực, chứng cứ điện tử và quản trị rủi ro.
Làm rõ hơn về mô hình giao dịch bán điện tử, PGS.TS. Nguyễn Xuân Minh, cho rằng giao dịch bán điện tử đang phổ biến trong giai đoạn chuyển tiếp giữa phương thức truyền thống và số hóa. Nguyên nhân đến từ sự chưa đồng bộ về nguồn lực giữa các doanh nghiệp và yêu cầu khác nhau của đối tác.
Tuy nhiên, mô hình này cũng tạo thêm sự phức tạp trong quản trị giao dịch. Một vấn đề đáng chú ý là ranh giới giữa tự động hóa và yếu tố con người.
Theo chuyên gia, tự động hóa quy trình không đồng nghĩa với tự động hóa trách nhiệm. Doanh nghiệp vẫn cần xác định rõ chủ thể đứng sau thông điệp và cơ chế phân bổ trách nhiệm khi sự cố phát sinh.
Luật sư Lưu Xuân Vĩnh, Luật sư Sáng lập và Luật sư Điều hành Asia Legal.
Trong khi đó, Luật sư Lưu Xuân Vĩnh, Luật sư Sáng lập và Luật sư Điều hành Asia Legal, phân tích hình thức điện tử hóa toàn phần trong giao dịch. Theo ông, xu hướng này là tất yếu và doanh nghiệp cần chuẩn bị sớm về hạ tầng, đồng thời dự liệu các rủi ro có thể phát sinh.
Luật sư Lưu Xuân Vĩnh đi sâu vào nguyên tắc, thành phần, cách thức vận hành và rủi ro của hợp đồng điện tử. Dù các thành tố cơ bản không quá khác biệt so với hợp đồng thông thường, hợp đồng điện tử cần được xem xét kỹ về hiệu lực và giá trị pháp lý.
Việc lưu trữ, vận hành dữ liệu trên không gian số, trong một số trường hợp có sự tham gia quản lý của bên thứ ba, cũng là vấn đề doanh nghiệp cần kiểm soát khi chuyển đổi số toàn diện.
Kiểm soát dữ liệu, chủ động phòng ngừa tranh chấp
Phiên thảo luận thứ hai tập trung vào rủi ro và những diễn biến mới trong tranh chấp giao dịch mua bán hàng hóa thời đại số. Từ thực tiễn tiếp xúc doanh nghiệp, ông Vũ Xuân Hưng, Trưởng phòng Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - Chi nhánh Khu vực TP. Hồ Chí Minh (VCCI-HCM), trao đổi về những rủi ro thường gặp khi thực hiện giao dịch có yếu tố điện tử.
Theo ông Vũ Xuân Hưng, sự phát triển của công nghệ đã tạo ra nhiều tình huống gây tranh cãi và có thể dẫn đến giải quyết tại Tòa án hoặc Trọng tài. Các vấn đề có thể liên quan đến thời điểm, địa điểm giao kết, thẩm quyền của người ký hoặc sự không tương thích giữa các hệ thống, nền tảng.
Các chuyên gia trao đổi về sự thay đổi của mô hình giao dịch mua bán hàng hóa trong quá trình số hóa tại hội nghị.
Ông Vũ Xuân Hưng lưu ý doanh nghiệp không nên xem giao dịch điện tử đơn thuần là đưa giao dịch truyền thống lên môi trường số. Việc chuyển đổi cần gắn với thiết kế quy trình và cơ chế phòng ngừa tranh chấp.
Chuyên gia đưa ra 4 cột trụ phòng vệ khi doanh nghiệp bước vào giao dịch trên nền tảng điện tử, gồm quy chế, công cụ, lưu trữ và giải pháp tố tụng.
Ở góc độ giải quyết tranh chấp, luật sư Nguyễn Công Phú, Luật sư Thành viên LNT & Partners, phân tích sự khác biệt trong thu thập và đánh giá chứng cứ giữa tranh chấp thông thường với tranh chấp có yếu tố điện tử.
Theo luật sư Nguyễn Công Phú, để có đủ chứng cứ khi tranh chấp phát sinh, đặc biệt là chứng cứ điện tử, doanh nghiệp cần xây dựng phương án lưu trữ dữ liệu khoa học ngay từ thời điểm bắt đầu thực hiện hợp đồng.
Chứng cứ điện tử không đương nhiên được công nhận. Theo chuyên gia, chứng cứ sẽ được xem xét dựa trên các thuộc tính theo quy định pháp luật về giao dịch điện tử và tố tụng tại Trọng tài hoặc Tòa án.
Doanh nghiệp cần chú ý cách thức chứng cứ, dữ liệu được tạo lập, gửi và nhận. Nếu tài liệu, dữ liệu đáp ứng các điều kiện về giá trị chứng cứ, chúng có thể trở thành căn cứ quan trọng để Tòa án hoặc Trọng tài đưa ra phán quyết. Ngược lại, tài liệu chưa đủ giá trị chứng cứ có thể phải được bổ sung, xác minh hoặc giám định.
Trong mỗi phiên thảo luận, các chuyên gia dành thời gian trao đổi với đại biểu tham dự. Nhiều câu hỏi và tình huống thực tế của doanh nghiệp được đưa ra liên quan đến việc ứng dụng công nghệ trong giao dịch thương mại.
Các phân tích và khuyến nghị tại hội nghị giúp doanh nghiệp nhận diện rõ hơn những rủi ro pháp lý, dữ liệu và công nghệ. Qua đó, doanh nghiệp có thêm cơ sở để xây dựng quy trình giao dịch phù hợp, kiểm soát dữ liệu và chủ động phòng ngừa tranh chấp trong quá trình chuyển đổi số.
