 |
| Doanh nghiệp cần một hệ thống pháp luật rõ ràng, dự đoán được và vận hành thống nhất. Ảnh minh hoạ: H.D |
Trên cơ sở tổng hợp ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp, các hiệp hội ngành nghề và thực tiễn kinh doanh, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có ý kiến trả lời Bộ Tư pháp về đề xuất hoàn thiện thể chế, pháp luật nhằm thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng 2 con số.
Đánh giá chung, VCCI cho rằng, "rào cản" thể chế hiện nay không nằm ở việc thiếu luật, mà chủ yếu nằm ở chất lượng quy định, sự chồng chéo giữa các luật và đặc biệt là khâu thực thi: "Doanh nghiệp không cần thêm nhiều luật mới, doanh nghiệp cần những luật rõ ràng, ổn định, được thực thi thống nhất và dự đoán được".
VCCI dẫn thực tế, một doanh nghiệp sản xuất công nghiệp hiện phải tuân thủ đồng thời quy định của hàng chục luật. Theo VCCI, vấn đề không phải từng luật riêng lẻ, mà nằm tại giao điểm giữa các luật, nơi phát sinh mâu thuẫn, chồng chéo và gây tốn kém nhất cho doanh nghiệp. Ví dụ, để triển khai một dự án đầu tư, doanh nghiệp phải thực hiện các thủ tục theo Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Bảo vệ môi trường… nhiều thủ tục này thường yêu cầu lẫn nhau làm điều kiện tiên quyết, tạo thành vòng lặp thủ tục mà doanh nghiệp không biết bắt đầu từ đâu.
Do vậy, VCCI kiến nghị Bộ Tư pháp chủ trì rà soát hệ thống pháp luật theo chuỗi hoạt động kinh doanh (từ thành lập, đầu tư, xây dựng, sản xuất, xuất nhập khẩu đến giải thể) thay vì rà soát theo từng luật riêng lẻ, bởi đây mới là góc nhìn của doanh nghiệp và nhà đầu tư, giúp cơ quan quản lý nhận diện được đầy đủ các điểm nghẽn, chồng chéo.
Về tính ổn định và dự đoán được của pháp luật kinh doanh, VCCI cho biết, doanh nghiệp, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài, phản ánh rất nhiều về tình trạng pháp luật thay đổi quá nhanh và thiếu thời gian chuyển tiếp.
Một luật vừa ban hành, chưa kịp có đầy đủ nghị định và thông tư hướng dẫn đã bị sửa đổi. Doanh nghiệp không thể lập kế hoạch kinh doanh 5-10 năm khi không biết quy định pháp luật sẽ thay đổi thế nào trong 1-2 năm tới. Tình trạng này trực tiếp làm tăng chi phí tuân thủ, doanh nghiệp phải liên tục cập nhật, điều chỉnh quy trình nội bộ và chi phí cơ hội, doanh nghiệp trì hoãn đầu tư vì không chắc chắn về môi trường pháp lý…
Vì vậy, VCCI kiến nghị quy định thời gian chuyển tiếp tối thiểu từ 12 đến 24 tháng đối với các thay đổi pháp luật ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, trừ trường hợp khẩn cấp. Đối với các dự án đầu tư lớn, dài hạn, cần áp dụng điều khoản ổn định đầu tư, cam kết không áp dụng hồi tố các thay đổi bất lợi trong thời hạn nhất định.
Văn bản của VCCI đề nghị chuyển thực chất từ tiền kiểm sang hậu kiểm, bằng cách tiến hành tổng rà soát thực chất tất cả các loại giấy phép, điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính còn tồn tại, trong đó đánh giá từng loại xem có thực sự cần thiết không, có thể thay thế bằng hậu kiểm không và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp là bao nhiêu... Song song với đó, cần xây dựng năng lực hậu kiểm dựa trên rủi ro, tập trung thanh tra vào lĩnh vực và doanh nghiệp có rủi ro cao thay vì thanh tra đại trà, đồng thời ứng dụng công nghệ dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ phân loại rủi ro. |
Liên quan đến vấn đề cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại, theo VCCI, thời gian giải quyết tranh chấp thương mại tại tòa án Việt Nam còn kéo dài, năng lực xét xử các vụ việc thương mại phức tạp còn hạn chế, cơ chế thi hành án dân sự chưa hiệu quả. Nên VCCI kiến nghị cần đặt mục tiêu cụ thể rút ngắn thời gian giải quyết tranh chấp thương mại xuống ngang mức trung bình ASEAN-4 (Singapore, Malaysia, Thái Lan, Indonesia) trước năm 2030.
Bên cạnh đó, cần phát triển mạnh trọng tài thương mại và hòa giải thương mại, đặc biệt quan trọng trong bối cảnh xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, đồng thời cải thiện cơ chế công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài.
Hơn nữa, cơ chế phá sản cần được cải cách thực chất theo hướng đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian, để doanh nghiệp thất bại có thể rút lui có trật tự, giải phóng nguồn lực cho các hoạt động hiệu quả hơn.
Cũng theo văn bản của VCCI, phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” là đúng đắn. Tuy nhiên, doanh nghiệp hoạt động đa tỉnh thành đang gặp tình trạng cùng một quy định pháp luật nhưng mỗi tỉnh hiểu và áp dụng một khác, tạo ra chi phí tuân thủ lớn và gây bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp hoạt động ở các địa phương khác nhau.
Nên VCCI kiến nghị bổ sung nguyên tắc “thống nhất thị trường quốc gia” như một giới hạn rõ ràng cho phân cấp, phân quyền. Bộ Tư pháp cần tăng cường kiểm tra, rà soát văn bản quy phạm pháp luật của địa phương có ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh, với thẩm quyền kiến nghị đình chỉ, bãi bỏ nhanh các quy định trái với pháp luật trung ương hoặc gây cản trở hoạt động kinh doanh. Đồng thời, đề nghị xây dựng cơ sở dữ liệu công khai về cách áp dụng pháp luật của từng địa phương trong các lĩnh vực trọng yếu để doanh nghiệp có thể tra cứu và so sánh.
Cùng với các kiến nghị trên, VCCI đề nghị lượng hóa chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp trong mọi đề xuất chính sách mới; cũng như tăng cường mời đại diện cộng đồng doanh nghiệp tham gia thực chất vào quá trình nghiên cứu, xây dựng các giải pháp hoàn thiện thể chế. Doanh nghiệp là chủ thể chịu tác động trực tiếp nhất và cũng là chủ thể có khả năng phát hiện sớm nhất các bất cập trong thực thi.
