Sàn giao dịch vàng quốc gia: Không trì hoãn nhưng không thể “một bước hoàn chỉnh”

Ảnh minh hoạ.

Vì sao còn chậm?

Trong trao đổi mới đây, nói về nguyên nhân khiến Sàn giao dịch vàng quốc gia chậm vận hành, GS. Trần Thọ Đạt – Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, đây là hệ quả của sự khác biệt về trọng tâm ưu tiên chính sách giữa các cơ quan quản lý nhà nước.

Cụ thể, theo GS. Trần Thọ Đạt, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) - với vai trò là cơ quan điều hành chính sách tiền tệ, đặt ưu tiên hàng đầu vào ổn định giá trị đồng tiền, kiểm soát lạm phát và hạn chế vàng hóa nền kinh tế. Do vậy, bất kỳ cơ chế nào có khả năng làm gia tăng giao dịch vàng đều cần được cân nhắc kỹ lưỡng để tránh tác động lan tỏa đến tỷ giá và thanh khoản hệ thống ngân hàng.

Trong khi đó, các cơ quan khác như Bộ Tài chính hay Bộ Công Thương lại chú trọng hơn tới các khía cạnh quản lý thị trường, minh bạch giao dịch, thu thuế và chống buôn lậu. Ở tầm điều hành chung, Chính phủ kỳ vọng sàn giao dịch vàng sẽ giúp thu hẹp chênh lệch giá vàng trong - ngoài nước, giảm đầu cơ và từng bước huy động nguồn lực vàng trong dân phục vụ phát triển kinh tế.

"Những ưu tiên này không loại trừ lẫn nhau, song việc tích hợp chúng vào một mô hình sàn giao dịch thống nhất là thách thức không nhỏ, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam chưa có tiền lệ tương tự", GS. Trần Thọ Đạt nhấn mạnh.

Một yếu tố quan trọng khác khiến Đề án Sàn giao dịch vàng được triển khai thận trọng là đặc tính nhạy cảm của vàng đối với tâm lý xã hội. GS. Trần Thọ Đạt nhận định, bất kỳ thay đổi nào trong cơ chế quản lý vàng đều có thể tạo ra phản ứng mạnh từ thị trường, kéo theo dịch chuyển dòng tiền và kỳ vọng lạm phát.

Tuy vậy, Thủ tướng Chính phủ và Chính phủ vẫn liên tục yêu cầu nhanh chóng triển khai Sàn vàng. Tiếp nối Công điện số 06/CĐ-TTg ngày 24/1/2026 về việc đẩy mạnh một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026, Công điện số 12/CĐ-TTg ngày 8/2/2026 về một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm điều hành chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa năm 2026 của Thủ tướng Chính phủ một lần nữa yêu cầu NHNN khẩn trương hoàn thiện báo cáo nghiên cứu, đánh giá và đề xuất việc thành lập Sàn hoặc Sở giao dịch vàng quốc gia, “không để chậm trễ hơn nữa”, đồng thời gắn nội dung này với mục tiêu huy động nguồn lực vàng và ngoại tệ trong dân, tăng tính minh bạch và hiệu quả quản lý thị trường.

Thể chế và ngân hàng đã sẵn sàng

Thực tế, thị trường vàng Việt Nam đã bước vào giai đoạn chuyển tiếp quan trọng từ năm 2025, khi khung pháp lý bắt đầu được điều chỉnh theo hướng mở có kiểm soát. Nghị định số 232/2025/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 24/2012/ND-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng đã bám sát chủ trương xóa bỏ độc quyền Nhà nước về thương hiệu vàng miếng, trong khi vẫn duy trì vai trò quản lý của Nhà nước đối với hoạt động sản xuất.

Việc ban hành Thông tư số 34/2025/TT-NHNN hướng dẫn một số điều của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 232/2025/NĐ-CP tiếp đó được xem là bước chuẩn bị cần thiết để thị trường vàng vận hành theo cơ chế mới, với nguồn cung được mở rộng và đa dạng hơn.

Cùng với thay đổi về thể chế, năng lực tham gia của các tổ chức trong nước, đặc biệt là khối ngân hàng thương mại, cũng đã có bước dịch chuyển đáng kể. Thống kê từ báo cáo tài chính cho thấy, đến cuối năm 2025, đã có 9 ngân hàng vượt ngưỡng 50.000 tỷ đồng vốn điều lệ – điều kiện quan trọng để có thể tham gia sản xuất vàng miếng theo quy định mới gồm: Vietcombank, MB, VPBank, VietinBank, Techcombank, BIDV, Agribank, ACB, HDBank.

Tại các cuộc gặp gỡ nhà đầu tư mới đây, đại diện một số ngân hàng đã hé lộ quá trình chuẩn bị đã được triển khai từ sớm. Lãnh đạo VPBank cho biết ngân hàng đã hoàn tất các bước chuẩn bị liên quan đến hồ sơ pháp lý, nguồn lực tài chính, hạ tầng công nghệ và nhân sự, đồng thời đã trình NHNN xin cấp phép xuất nhập khẩu vàng và hạn ngạch nhập khẩu. Trong kịch bản cơ quan quản lý cho phép triển khai các hoạt động liên quan đến giao dịch vàng tập trung hoặc các sản phẩm tài chính gắn với vàng, ngân hàng này sẵn sàng tham gia như một hướng phát triển mới trong hệ sinh thái dịch vụ.

Ở phía Techcombank, đại diện ngân hàng cho biết các phương án tổ chức chuỗi cung ứng, sản xuất và phân phối vàng đã được xây dựng, từ mô hình bán lẻ trực tiếp tại chi nhánh đến kênh trực tuyến. Vị này cho rằng, việc tham gia thị trường vàng không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu lớn của khách hàng, mà còn góp phần vào mục tiêu hình thành thị trường minh bạch, có trật tự, giảm tình trạng méo mó giá và đầu cơ.

Khuyến nghị về thiết kế Sàn giao dịch vàng quốc gia, GS. Trần Thọ Đạt cho hay, việc hình thành Sàn giao dịch vàng quốc gia khó có thể đạt hiệu quả nếu được triển khai theo cách “một bước hoàn chỉnh”, bởi đây không chỉ là vấn đề hạ tầng giao dịch mà còn liên quan trực tiếp đến ổn định vĩ mô và tâm lý thị trường.

Theo GS. Trần Thọ Đạt, một lộ trình nhiều giai đoạn, được thiết kế thận trọng nhưng không trì hoãn, là cách tiếp cận phù hợp hơn. Ở giai đoạn đầu, sàn giao dịch nên tập trung vào vàng vật chất với quy mô và phạm vi tham gia có kiểm soát, nhằm hình thành mặt bằng giá tham chiếu minh bạch và tạo cơ sở dữ liệu cho công tác quản lý. Khi thị trường vận hành ổn định hơn, đối tượng tham gia có thể được mở rộng dần, thanh khoản từng bước cải thiện, đồng thời cơ chế nhập khẩu và phân phối vàng được điều chỉnh gắn chặt với hoạt động của sàn. Chỉ khi các điều kiện vĩ mô cho phép và thị trường đạt đủ độ chín, việc nghiên cứu bổ sung các sản phẩm tài chính liên quan đến vàng mới nên được đặt ra.

"Lộ trình này cho phép Nhà nước vừa học hỏi từ thực tiễn vận hành, vừa điều chỉnh chính sách kịp thời khi phát sinh rủi ro", GS. Trần Thọ Đạt nêu rõ.

Dẫn kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là mô hình Sở Giao dịch Vàng Thượng Hải (SGE) của Trung Quốc, GS. Trần Thọ Đạt cho biết, việc phát triển thị trường vàng không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Với Việt Nam, con đường phù hợp nhất là xây dựng một sàn giao dịch vàng có kiểm soát, cải cách theo lộ trình rõ ràng, qua đó từng bước khắc phục tình trạng phân mảnh của thị trường và đóng góp tích cực cho ổn định kinh tế vĩ mô.

Những vấn đề trên cho thấy, chỉ đạo mới của Thủ tướng Chính phủ được xem là tín hiệu phản ánh quá trình chuẩn bị đã đi đến giai đoạn cần “chốt” về mặt thiết kế khi khung pháp lý đang dần hoàn thiện, năng lực của các tổ chức tham gia đã sẵn sàng. Nếu được triển khai đúng cách, Sàn giao dịch vàng quốc gia không chỉ giúp thu hẹp chênh lệch giá trong và ngoài nước, giảm đầu cơ, mà còn trở thành công cụ giúp Nhà nước nắm bắt thị trường tốt hơn, huy động hiệu quả nguồn lực vàng trong dân cho phát triển kinh tế - xã hội.