Đề xuất giảm phí sử dụng hạ tầng đường sắt xuống 2% trong giai đoạn 2026–2027

Ngày 27/6/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Đường sắt số 95/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Tại khoản 2 Điều 56 của Luật, Quốc hội đã sửa đổi, bổ sung Danh mục Phí ban hành kèm theo Luật Phí và lệ phí, đồng thời bổ sung một khoản phí thuộc thẩm quyền quy định của Bộ Tài chính. Trên cơ sở đó, Bộ Xây dựng đã có các Công văn số 2379/BXD-KHTC ngày 19/9/2025 và số 15742/BXD-KHTC ngày 22/12/2025 đề nghị Bộ Tài chính ban hành Thông tư quy định Mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng phí trong lĩnh vực đường sắt.

Căn cứ các quy định của pháp luật về phí, lệ phí và đề xuất của Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính đã xây dựng Dự thảo Thông tư để lấy ý kiến rộng rãi các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan.

Theo Bộ Tài chính, việc ban hành Thông tư nhằm bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ giữa pháp luật về phí, lệ phí, pháp luật đường sắt và pháp luật quản lý thuế; đồng thời góp phần tăng cường nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Quan điểm xây dựng Thông tư là quy định rõ ràng, minh bạch, dễ hiểu, dễ thực hiện; mức thu phí tuân thủ đúng nguyên tắc xác định mức thu theo Luật Phí và lệ phí, phù hợp với chi phí cung cấp dịch vụ và điều kiện thực tiễn.

Về mức thu phí sử dụng kết cấu hạ tầng đường sắt, Dự thảo Thông tư kế thừa quy định tại Thông tư số 295/2016/TT-BTC, theo đó mức phí được xác định bằng 8% trên doanh thu kinh doanh vận tải đường sắt. Tuy nhiên, thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà về việc xem xét kiến nghị của Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam nhằm khắc phục thiệt hại do thiên tai, bão lũ, Bộ Xây dựng đã đề xuất điều chỉnh giảm mức thu phí này xuống 2% trong thời gian 2-3 năm.

Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, đề xuất giảm mức thu có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn, trong bối cảnh Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam vẫn còn lỗ lũy kế đến hết năm 2025 là 1.887,85 tỷ đồng do ảnh hưởng của dịch COVID-19, cùng với thiệt hại do thiên tai, bão lũ trong năm 2025 ước khoảng 186,9 tỷ đồng. Việc giảm phí trong giai đoạn nhất định sẽ giúp doanh nghiệp ổn định sản xuất, kinh doanh, sau đó tiếp tục rà soát, đánh giá để điều chỉnh phù hợp, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và doanh nghiệp.

Theo số liệu do Tổng công ty Đường sắt Việt Nam cung cấp, mức thu phí 2% có thể giúp doanh nghiệp giảm chi phí khoảng 100 tỷ đồng mỗi năm so với mức 4% đang áp dụng, duy trì lợi nhuận dương, giữ ổn định giá cước vận tải, nâng cao khả năng cạnh tranh, tăng khả năng nộp thuế thu nhập doanh nghiệp khi có lãi và tạo thêm dư địa tái đầu tư, cải thiện chất lượng dịch vụ.

Từ năm 2021 đến nay, Bộ Tài chính đã ban hành 5 Thông tư quy định giảm 50% mức thu phí sử dụng kết cấu hạ tầng đường sắt, từ 8% xuống còn 4%. Hiện mức giảm này đang được thực hiện theo Thông tư số 64/2025/TT-BTC đến hết ngày 31/12/2026. Trên cơ sở đó, dự thảo Thông tư lần này quy định: từ ngày Thông tư có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2027, mức thu phí sử dụng kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia do Nhà nước đầu tư là 2% trên doanh thu kinh doanh vận tải đường sắt; từ ngày 01/01/2028 trở đi, mức thu trở lại là 8%.

Đối với phí sát hạch lái tàu, căn cứ nguyên tắc xác định mức thu phí tại Luật Phí và lệ phí, Bộ Xây dựng cho biết chi phí bình quân hàng năm cho công tác tổ chức sát hạch khoảng 66,5 triệu đồng, với quy mô trung bình 70 thí sinh mỗi năm. Trên cơ sở đó, mức phí bình quân được đề xuất là 950.000 đồng/người/lần sát hạch. Bộ Tài chính thống nhất đưa mức thu này vào dự thảo Thông tư, nhằm bảo đảm bù đắp chi phí, phù hợp với khả năng chi trả của người nộp phí.

Về đối tượng được miễn phí, Dự thảo Thông tư bám sát quy định của Luật Phí và lệ phí và đề xuất của Bộ Xây dựng, quy định miễn phí sát hạch lái tàu đối với người thuộc hộ nghèo, người có công với cách mạng và đồng bào dân tộc thiểu số ở các xã có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn, bảo đảm tính đồng bộ, chặt chẽ và công bằng trong chính sách miễn phí.

Bộ Tài chính cho biết việc lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư nhằm hoàn thiện chính sách, bảo đảm phù hợp với thực tiễn, tạo điều kiện cho ngành đường sắt phát triển bền vững, đồng thời hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.