Dù GDP duy trì đà phục hồi khả quan trong quý I/2026 nhưng nền kinh tế Việt Nam đang lộ rõ sự lệ thuộc quá lớn vào dòng vốn vay. Khi dư địa chính sách tiền tệ dần thu hẹp và áp lực tỷ giá, lạm phát bủa vây, việc tiếp tục mở rộng tín dụng để “nuôi” tăng trưởng không còn là lựa chọn an toàn. Đã đến lúc cần một cuộc cải cách cấu trúc thực thụ để tháo gỡ áp lực cho ngành Ngân hàng và tìm kiếm những động lực bền vững hơn thay vì chỉ trông chờ vào “phao cứu sinh” tín dụng.
Dư địa chính sách tiền tệ đang hẹp dần
Bức tranh kinh tế Việt Nam những tháng đầu năm 2026 tiếp tục cho thấy đà phục hồi rõ nét, với tăng trưởng GDP quý I ước đạt khoảng 6–6,5%, cao hơn cùng kỳ năm trước và phản ánh sự cải thiện của cả khu vực công nghiệp, dịch vụ và tiêu dùng nội địa.
Nhìn nhận bức tranh tăng trưởng kinh tế quý I/2026 và cả năm 2025, GS,TS. Tô Trung Thành, Trưởng phòng Quản lý Khoa học, Đại bọc Kinh tế Quốc dân (NEU) cho rằng, tăng trưởng kinh tế vẫn phụ thuộc đáng kể vào mở rộng tín dụng và đầu tư vốn. Đây cũng là một trong những phân tích và nhận định quan trọng được đưa ra trong ấn phẩm Đánh giá Kinh tế Việt Nam thường niên mà NEU vừa hoàn thành. Trong ấn phẩm này có những con số rất đáng chú ý: tăng trưởng tín dụng năm 2025 lên tới 19,01% và tỷ lệ tín dụng/GDP vượt 145%.
Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong ấn phẩm của NEU là áp lực điều hành chính sách tiền tệ trong bối cảnh “bộ 3 bất khả thi: Tỷ giá hối đoái cố định, tự do lưu chuyển vốn, chính sách tiền tệ độc lập để ổn định giá cả" ngày càng rõ rệt. Năm 2025, tỷ giá VND/USD chịu áp lực đáng kể đến từ diễn biến thị trường tài chính thế giới, đặc biệt là các chính sách điều hành từ Ngân hàng Dự trữ liên bang Mỹ (FED), cũng như các yếu tố nội tại trong nước.
Bước sang quý I/2026, bối cảnh quốc tế tiếp tục phức tạp khi chính sách tiền tệ toàn cầu chưa thực sự đảo chiều, áp lực lạm phát vẫn hiện hữu ở nhiều nền kinh tế lớn và rủi ro địa chính trị chưa hạ nhiệt. Những yếu tố này khiến áp lực tỷ giá, lãi suất và dòng vốn đối với Việt Nam tiếp tục kéo dài. Trong khi đó, nhu cầu hỗ trợ tăng trưởng trong nước lại đòi hỏi duy trì mặt bằng lãi suất hợp lý, tạo ra thế “giằng co” trong điều hành.
Trong bối cảnh đó, GS,TS. Tô Trung Thành đánh giá, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt, kết hợp nhiều công cụ như nghiệp vụ thị trường mở, điều tiết thanh khoản và can thiệp ngoại hối có chọn lọc. Việc giữ được ổn định tỷ giá là một kết quả đáng ghi nhận. Đặc biệt, việc không đánh đổi ổn định vĩ mô để lấy tăng trưởng ngắn hạn cho thấy định hướng điều hành đã có sự chuyển dịch theo hướng thận trọng hơn.
Báo cáo NEU cũng cảnh báo dư địa chính sách tiền tệ không còn nhiều khi các chỉ số tiền tệ đã ở mức cao”. Điều này đồng nghĩa với việc NHNN trong năm 2026 sẽ phải đối mặt với bài toán khó hơn: vừa duy trì ổn định vĩ mô, vừa hỗ trợ tăng trưởng nhưng không thể tiếp tục mở rộng cung tiền và tín dụng như giai đoạn trước. Trong bối cảnh đó, GS,TS. Tô Trung Thành cho rằng, điều hành chính sách tiền tệ theo hướng “thận trọng linh hoạt” không chỉ là lựa chọn phù hợp, mà còn là yêu cầu bắt buộc trong bối cảnh hiện nay.
Ảnh minh họa
Chìa khóa để chuyển dịch từ tăng trưởng nhanh sang bền vững
Đánh giá về triển vọng kinh tế Việt Nam năm 2026, các chuyên gia của NEU đưa ra quan điểm "tích cực nhưng đi kèm với nhiều thách thức". Việc đạt được mục tiêu tăng trưởng cao phụ thuộc quyết định vào khả năng triển khai hiệu quả các cải cách thể chế, nâng cao chất lượng chính sách và tận dụng tốt các cơ hội từ tái cấu trúc kinh tế toàn cầu. Đồng thời, việc duy trì ổn định vĩ mô và kiểm soát rủi ro sẽ là điều kiện tiên quyết để bảo đảm tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.
Báo cáo NEU chỉ ra một thực tế đáng lưu ý: đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) có xu hướng giảm và chuyển sang âm trong năm 2025. Điều này cho thấy tăng trưởng chưa dựa trên nền tảng hiệu quả, công nghệ và đổi mới sáng tạo, mà vẫn chủ yếu dựa vào vốn và lao động.
GS,TS. Tô Trung Thành cho rằng, thực tế này đặt ra giới hạn rõ ràng cho vai trò của chính sách tiền tệ. Theo đó, NHNN có thể hỗ trợ tăng trưởng trong ngắn hạn thông qua tín dụng nhưng không thể thay thế các cải cách cấu trúc nhằm nâng cao năng suất. “Nếu tiếp tục dựa vào tín dụng để thúc đẩy tăng trưởng, rủi ro tài chính sẽ tích tụ và có thể bộc lộ trong trung hạn”, GS,TS. Tô Trung Thành nhấn mạnh.
Trong bối cảnh đó, vị chuyên gia này cho rằng, yêu cầu đặt ra là cần tái cân bằng mô hình phát triển. Trước hết, cần chuyển từ mở rộng tín dụng theo quy mô sang nâng cao chất lượng tín dụng, hướng dòng vốn vào các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao như công nghệ, công nghiệp chế biến chế tạo và kinh tế số. Đồng thời, cần đẩy mạnh phát triển thị trường vốn để giảm phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng – một điểm yếu đã được nhắc đến nhiều trong các báo cáo trước đây của NEU.
Bên cạnh đó, chính sách tài khóa cần đóng vai trò chủ động hơn trong thúc đẩy tăng trưởng, đặc biệt thông qua đầu tư công và các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp. Theo GS,TS. Tô Trung Thành, sự phối hợp hiệu quả giữa chính sách tài khóa và tiền tệ sẽ giúp giảm áp lực lên NHNN, đồng thời tạo dư địa cho điều hành ổn định hơn.
Chuyên gia của NEU nhấn mạnh: “Duy trì ổn định vĩ mô cần đi đôi với cải cách cấu trúc để nâng cao chất lượng tăng trưởng. Đây không chỉ là một khuyến nghị, mà là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững trong giai đoạn tới".
Nhìn tổng thể, kinh tế Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển tiếp quan trọng. Tăng trưởng vẫn được duy trì nhưng những áp lực về tài chính – tiền tệ, chất lượng tăng trưởng và rủi ro hệ thống đang tích tụ rõ hơn. Trong bối cảnh đó, vai trò điều hành của NHNN tiếp tục là trụ cột quan trọng giúp giữ ổn định vĩ mô và củng cố niềm tin thị trường.
"Để đạt được các mục tiêu dài hạn, chính sách tiền tệ không thể “gánh” tăng trưởng một mình", GS,TS. Tô Trung Thành nhấn mạnh và cho rằng: "Chỉ khi các điểm nghẽn cấu trúc được tháo gỡ, đặc biệt là nâng cao năng suất, phát triển thị trường vốn và tăng cường nội lực của khu vực doanh nghiệp, nền kinh tế mới có thể chuyển từ tăng trưởng nhanh sang tăng trưởng bền vững – hiện thực hóa những mục tiêu và khát vọng đã đặt ra".
