Xây dựng trường học an toàn từ kỹ năng tự bảo vệ

Nhận diện những nguy cơ quanh học sinh

An toàn trường học không chỉ là bảo đảm cơ sở vật chất hay kiểm soát những nguy cơ trong khuôn viên nhà trường. Khi học sinh tiếp xúc với nhiều môi trường khác nhau, từ giao thông, sông nước đến mạng xã hội, yêu cầu đặt ra là các em phải có khả năng nhận diện rủi ro và biết cách ứng xử khi tình huống không an toàn xảy ra.

Báo cáo năm học 2025 - 2026 của ngành Giáo dục Ninh Bình chỉ ra tình trạng bạo lực học đường và tai nạn thương tích, đặc biệt là đuối nước, vẫn diễn biến phức tạp. Việc học sinh sử dụng mạng xã hội, các nhóm chat ẩn danh và trí tuệ nhân tạo thiếu kiểm soát cũng có thể gây những hệ lụy đối với tâm lý, hành vi.

Một bộ phận lớn học sinh còn thiếu kỹ năng tự bảo vệ, ứng xử số. Công tác can thiệp, tham vấn tâm lý học đường, nhất là xử lý các trường hợp khủng hoảng chuyên sâu còn lúng túng; đội ngũ làm công tác tư vấn tâm lý tại trường chủ yếu là giáo viên kiêm nhiệm.

Thực tế này cho thấy xây dựng trường học an toàn không thể chỉ dừng ở việc đưa ra quy định hay nhắc nhở học sinh tránh xa nguy cơ. Quan trọng hơn là giúp các em nhận diện nguy cơ, biết khi nào cần tìm kiếm sự trợ giúp và phải làm gì để bảo vệ mình.

Trong năm học 2025 - 2026, ngành Giáo dục Ninh Bình đã phối hợp với Công an tỉnh cùng các sở, ngành, địa phương triển khai nhiều nội dung về giáo dục pháp luật; phòng, chống tội phạm, ma túy, bạo lực học đường; phòng, chống tai nạn thương tích, đuối nước; phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; bảo đảm an toàn giao thông.

Các cơ sở giáo dục cũng tăng cường tuyên truyền về tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử, rượu, bia và các chất gây nghiện. Trên không gian mạng, kỹ năng tự bảo vệ còn gắn với khả năng nhận diện những nội dung có nguy cơ gây hại và biết cách ứng xử phù hợp.

Theo thầy Nguyễn Duy Hạnh, Hiệu trưởng Trường THCS Ý Yên (xã Ý Yên), việc giáo dục kỹ năng an toàn cần gắn với những tình huống học sinh có thể gặp trong thực tế. “Không chỉ nói cho học sinh biết điều gì nên hay không nên làm, nhà trường cần hướng dẫn các em cách xử lý khi xảy ra mâu thuẫn, gặp nội dung xấu trên mạng hoặc đứng trước một tình huống mất an toàn. Khi được đặt vào những tình huống cụ thể, học sinh sẽ dễ nhớ và biết cách ứng phó hơn”, thầy Hạnh chia sẻ.

Biến kiến thức thành kỹ năng tự bảo vệ

Để học sinh biết tự bảo vệ, kiến thức cần được chuyển thành kỹ năng. Tuyên truyền giúp các em hiểu quy định, còn thực hành, trải nghiệm tạo cơ hội để học sinh biết mình phải làm gì khi tình huống thực sự xảy ra.

Tại Ninh Bình, các cơ sở giáo dục đã phối hợp với lực lượng Công an, Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy tổ chức tuyên truyền, tập huấn, diễn tập kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; tăng cường giáo dục kỹ năng phòng, chống tai nạn thương tích, đuối nước.

Ý nghĩa của việc trang bị kỹ năng càng rõ hơn từ những tình huống trong đời sống. Em Nguyễn Mạnh Hùng, học sinh lớp 11B1, Trường THPT B Hải Hậu, vừa được khen thưởng đột xuất sau khi dũng cảm cứu hai em nhỏ gặp nạn dưới sông.

Chia sẻ về sự việc, Hùng cho biết: “Khi thấy hai em nhỏ gặp nguy hiểm, lúc đó em chỉ nghĩ phải tìm cách cứu các em thật nhanh. Sau sự việc, em càng thấy kỹ năng phòng, chống đuối nước và xử lý tình huống nguy hiểm rất cần thiết. Mỗi học sinh cần biết cách bảo vệ bản thân, đồng thời biết hỗ trợ người khác khi gặp sự cố nhưng phải lựa chọn cách xử lý phù hợp, bảo đảm an toàn”.

Từ câu chuyện của Hùng có thể thấy, kỹ năng an toàn không chỉ là kiến thức để ghi nhớ. Học sinh cần được hướng dẫn cách nhận diện nguy cơ, bình tĩnh xử lý, tìm kiếm sự trợ giúp và lựa chọn phương án phù hợp, tránh để việc cứu người lại đặt chính mình vào nguy hiểm.

Trong lĩnh vực giao thông, ngành Giáo dục và Công an tỉnh triển khai hướng dẫn kỹ năng lái xe gắn máy an toàn, giáo dục pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ cho học sinh. Một số mô hình như “Cổng trường an toàn giao thông”, “Tuyến đường an toàn giao thông”, “Trường học an toàn, phòng, chống tai nạn thương tích” tiếp tục được duy trì, nhân rộng.

Kỹ năng tự bảo vệ cũng cần được mở rộng sang môi trường số. Khi mạng xã hội, nhóm chat và các công cụ AI trở thành một phần trong đời sống, học sinh cần biết bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện nội dung có nguy cơ gây hại, ứng xử phù hợp và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.

Năm học 2026 - 2027, ngành Giáo dục Ninh Bình tiếp tục đặt yêu cầu xây dựng môi trường giáo dục dân chủ, kỷ cương, nhân văn, an toàn, lành mạnh và hạnh phúc; tăng cường tư vấn tâm lý, công tác xã hội trường học, phòng, chống bạo lực học đường, xâm hại trẻ em và các hành vi lệch chuẩn trên không gian mạng.

Để thực hiện mục tiêu này, sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và các lực lượng xã hội có vai trò quan trọng. Bởi những nguy cơ đối với học sinh không dừng lại ở cổng trường và việc bảo vệ các em cũng không thể là trách nhiệm riêng của nhà trường.

Một môi trường học đường an toàn cần bắt đầu từ những điều cụ thể: học sinh nhận diện được nguy cơ, biết tìm người hỗ trợ và có kỹ năng xử lý tình huống phù hợp với lứa tuổi. Khi kiến thức về an toàn trở thành kỹ năng và thói quen, các em không chỉ được bảo vệ tốt hơn mà còn từng bước biết chủ động bảo vệ chính mình.