Điều chỉnh thời điểm kiểm tra chuyên ngành, giảm áp lực cho nhà trường

Giảm áp lực cho nhà trường

Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định quy trình kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực giáo dục. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất hạn chế bố trí các cuộc kiểm tra vào tháng 1, tháng 5, tháng 6 và tháng 12; trừ trường hợp kiểm tra các kỳ thi, cuộc thi, kiểm tra có dấu hiệu vi phạm hoặc theo yêu cầu của thủ trưởng cơ quan có thẩm quyền kiểm tra chuyên ngành. Đề xuất trên nhận được sự đồng tình từ các cơ sở giáo dục.

Đánh giá cao đề xuất của Bộ GD&ĐT, ông Dương Văn Hà - Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đốc Bình Kiều (xã Đốc Binh Kiều, Đồng Tháp) cho rằng, đặc thù của bậc tiểu học là học sinh còn nhỏ, tính tự giác chưa cao, các hoạt động học tập và sinh hoạt phụ thuộc nhiều vào sự hướng dẫn, theo sát thường xuyên của giáo viên.

Trong khi đó, tháng 12, tháng 1, tháng 5 và tháng 6 là giai đoạn giáo viên phải tập trung thực hiện nhiều nhiệm vụ cùng lúc: ôn tập, tổ chức và chấm bài kiểm tra định kỳ, đánh giá sự tiến bộ về năng lực, phẩm chất của học sinh, hoàn thiện học bạ điện tử và hồ sơ phổ cập giáo dục.

Nếu các đoàn kiểm tra chuyên ngành làm việc đúng vào thời điểm này, giáo viên dễ bị phân tán thời gian và sự tập trung. Việc vừa hoàn thành nhận xét, đánh giá học sinh, vừa chuẩn bị hồ sơ, minh chứng phục vụ kiểm tra, trong khi vẫn phải bảo đảm hoạt động dạy học trên lớp, tạo thêm áp lực không nhỏ cho đội ngũ.

Ông Hà cho rằng, hạn chế kiểm tra vào những tháng cao điểm không chỉ giúp giảm tải công việc hành chính mà còn góp phần duy trì nền nếp dạy học. Thực tế, mỗi khi có đoàn kiểm tra làm việc vào thời điểm cuối kỳ, nhà trường thường phải điều chỉnh thời khóa biểu, bố trí giáo viên dạy thay hoặc sắp xếp lại công việc để chuẩn bị hồ sơ. Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến nhịp học tập vốn đã ổn định của học sinh tiểu học.

Đặc biệt, với học sinh nhỏ tuổi, sự thay đổi lịch học và việc giáo viên chủ nhiệm tạm thời phải dành thời gian tiếp đoàn có thể tác động đến tâm lý, nền nếp cũng như chất lượng tiếp thu bài. Vì vậy, việc lựa chọn thời điểm kiểm tra phù hợp có ý nghĩa thiết thực, giúp nhà trường tập trung nguồn lực cho nhiệm vụ trọng tâm là dạy và học.

Cần đổi mới cách thức, tránh chồng chéo trong kiểm tra

Để quy định phát huy hiệu quả, các ý kiến từ cơ sở cũng đặt ra yêu cầu phải kiểm soát chặt chẽ những trường hợp ngoại lệ, đồng thời đổi mới phương thức và cách tổ chức kiểm tra.

Theo ông Nguyễn Minh Đạo - Phó Hiệu trưởng phụ trách phân hiệu Trường THPT Đào Duy Từ (Thanh Hóa), dự thảo cần làm rõ căn cứ áp dụng đối với các trường hợp ngoại lệ như kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm hoặc theo yêu cầu của thủ trưởng cơ quan có thẩm quyền. Đây là những trường hợp cần thiết để bảo đảm hiệu lực quản lý Nhà nước, song nếu thiếu quy định minh bạch, có thể phát sinh tình trạng vận dụng tùy nghi, khiến việc kiểm tra trong các tháng bị hạn chế vẫn diễn ra dưới danh nghĩa đột xuất.

Ông Đạo đề xuất, các cuộc kiểm tra đột xuất trong tháng 1, 5, 6 và 12 cần có văn bản chỉ đạo, nêu rõ nguồn thông tin, dấu hiệu vi phạm hoặc tình huống cần kiểm tra, đồng thời gắn với trách nhiệm của người ký quyết định.

Một nội dung khác được quan tâm là đổi mới phương thức kiểm tra theo hướng khai thác dữ liệu số. Theo ông Đạo, ngành Giáo dục đang triển khai các hệ thống cơ sở dữ liệu, học bạ điện tử, phần mềm quản lý chuyên môn và giáo án số. Đây là nguồn thông tin cần được tận dụng để phục vụ hoạt động kiểm tra, thay vì tiếp tục yêu cầu cơ sở giáo dục chuẩn bị nhiều hồ sơ giấy.

Cơ quan quản lý có thể nghiên cứu thực hiện kiểm tra, phân tích dữ liệu trực tuyến trước khi làm việc trực tiếp tại trường. Khi đến cơ sở, đoàn kiểm tra tập trung xác minh những nội dung trọng tâm, qua đó rút ngắn thời gian làm việc và hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động dạy học; không yêu cầu nhà trường in lại những hồ sơ đã được lưu trữ trên hệ thống số.

Đề xuất thiết lập cơ chế tích hợp kế hoạch kiểm tra liên ngành - nguyên tắc “một đầu mối”, ông Nguyễn Minh Đạo nêu rõ, cần bổ sung vào Thông tư nguyên tắc điều phối kế hoạch thống nhất: thanh tra tỉnh, Sở GD&ĐT phối hợp rà soát, đồng bộ kế hoạch kiểm tra ngay từ đầu năm học. Kiên quyết thực hiện nguyên tắc: không kiểm tra trùng lặp nội dung, không bố trí kiểm tra một cơ sở giáo dục quá 1 lần trong một năm học về cùng một chuyên đề (trừ trường hợp xử lý dấu hiệu vi phạm). Trường hợp nhiều cơ quan cùng có nhu cầu kiểm tra, bắt buộc thành lập đoàn kiểm tra liên ngành để làm việc tập trung trong một đợt duy nhất.

Đồng thời, chuyển dịch căn bản triết lý kiểm tra từ “soi lỗi hành chính” sang “đồng hành và kiến tạo”. Theo ông Nguyễn Minh Đạo, hiệu lực của công tác kiểm tra chuyên ngành không nằm ở số lượng biên bản vi phạm được lập hay những câu chữ bắt bẻ mang tính kỹ thuật, mà đo bằng sự cải thiện chất lượng giáo dục và sự tháo gỡ vướng mắc cho cơ sở sau cuộc kiểm tra. Thông tư cần dành một dung lượng quy trình thỏa đáng cho hoạt động “tư vấn, hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn”. Mỗi cuộc kiểm tra chuyên ngành cần được định vị như một đợt sinh hoạt chuyên môn chất lượng cao, giúp nhà trường giải quyết các điểm nghẽn thực tiễn trong triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

“Đối với các cuộc kiểm tra theo kế hoạch (bố trí vào các tháng được phép), Thông tư cần quy định cứng: Quyết định kiểm tra và đề cương chi tiết phải được gửi đến nhà trường trước ít nhất 7 đến 10 ngày làm việc. Đề cương phải liệt kê rõ ràng, chính xác phạm vi tài liệu cần làm việc, tránh tình trạng đoàn xuống trường mới yêu cầu bổ sung các số liệu thống kê phức tạp trong thời gian gấp gáp. Sự chủ động về thời gian sẽ giúp Ban Giám hiệu sắp xếp thời khóa biểu và phân công giáo viên dạy thay hợp lý, đảm bảo quyền lợi học tập liên tục của học sinh”, ông Nguyễn Minh Đạo góp ý thêm.

Từ thực tiễn trường tiểu học, ông Dương Văn Hà cũng kiến nghị đẩy mạnh kiểm tra gián tiếp thông qua cơ sở dữ liệu ngành và học bạ điện tử trước. Khi làm việc trực tiếp, đoàn kiểm tra nên tập trung vào việc rà soát thực tế hoặc hỗ trợ chuyên môn, giảm tối đa yêu cầu giáo viên in ấn, giải trình minh chứng bằng giấy.

Cùng với đó, định hướng các cơ quan quản lý (Sở GD&ĐT) tổ chức kiểm tra chuyên ngành tập trung vào giữa các học kỳ (ví dụ tháng 10, 11 hoặc tháng 3, 4). Đây là lúc nền nếp học sinh tiểu học đã ổn định, giáo viên chưa bị áp lực bởi công tác chấm bài, ghi nhận xét cuối kỳ nên sẽ phối hợp hiệu quả nhất.

Đồng thời, cần tích hợp các nội dung kiểm tra có liên quan để tránh chồng chéo. Các cấp quản lý nên lồng ghép việc kiểm tra chuyên môn, thư viện đạt chuẩn, thiết bị dạy học tối thiểu theo Chương trình GDPT 2018... trong cùng một đợt, giúp nhà trường giảm số lần chuẩn bị hồ sơ và làm việc với các đoàn kiểm tra, dành nhiều thời gian hơn cho hoạt động dạy và học.