Hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026, Chi cục Hải quan khu vực VIII cho biết có 9 văn bản mới sẽ tác động trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu. Trong số này, 5 văn bản đã được triển khai, 4 văn bản còn lại sẽ lần lượt được áp dụng từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027.
Hoạt động nghiệp vụ tại Hải quan cửa khẩu cảng Hòn Gai, Chi cục Hải quan khu vực VIII.
Phạm vi điều chỉnh khá rộng, từ kiểm soát hàng hóa lưỡng dụng, danh mục hàng cấm xuất nhập khẩu, hoạt động mua bán hàng hóa của tổ chức có vốn đầu tư nước ngoài đến thủ tục hải quan, truy xuất nguồn gốc và quản lý sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng.
Siết quản lý ngoại thương, hàng hóa lưỡng dụng
Thông tư số 30/2026/TT-BKHCN ngày 6/6/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ là một trong những văn bản đã được áp dụng. Nội dung tập trung vào danh mục, trình tự cấp phép đối với hàng hóa lưỡng dụng, đồng thời đặt ra yêu cầu theo dõi, truy xuất thông tin phục vụ kiểm soát thương mại chiến lược thuộc phạm vi quản lý của Bộ.
Một thay đổi lớn trong lĩnh vực quản lý ngoại thương đến từ Nghị định số 292/2026/NĐ-CP ngày 22/7/2026 của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 5/9/2026 và thay thế Nghị định số 69/2018/NĐ-CP.
Theo nghị định, danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu gồm 10 nhóm, trong khi danh mục cấm nhập khẩu gồm 23 nhóm. Thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận lưu hành tự do đối với hàng hóa xuất khẩu cũng được giao cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
Nghị định đồng thời quy định các mã số kinh doanh tạm nhập, tái xuất đối với thực phẩm đông lạnh, hàng đã qua sử dụng và hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt được cấp trước đây đã hết hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Các đơn vị đủ điều kiện được rút khoản tiền đã ký quỹ tại tổ chức tín dụng theo quy định.
Cùng với Nghị định 292, Thông tư số 48/2026/TT-BCT ngày 5/9/2026 của Bộ Công Thương cũng được áp dụng từ cùng ngày. Văn bản này công bố danh mục hàng tiêu dùng, phương tiện đã qua sử dụng cấm nhập khẩu theo mã HS; quy định việc xuất nhập khẩu kim cương thô theo Quy chế Chứng nhận Quy trình Kimberley và việc phân giao hạn ngạch thuế quan nhập khẩu.
Đối với hàng hóa lưỡng dụng, Thông tư số 42/2026/TT-BCT ngày 29/7/2026 của Bộ Công Thương, có hiệu lực từ ngày 12/9/2026, xác định 31 mặt hàng thuộc 4 nhóm gồm điện tử; hóa chất; kim loại, hợp kim; phương tiện bay không người lái.
Điểm doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm là việc xác định hàng hóa thuộc diện kiểm soát không chỉ căn cứ mã HS mà còn phải đối chiếu với đặc điểm kỹ thuật và công nghệ. Mã số phân loại kiểm soát xuất khẩu theo Danh mục hàng hóa lưỡng dụng của Liên minh châu Âu được sử dụng làm cơ sở tham chiếu.
Ở lĩnh vực mua bán hàng hóa của nhà đầu tư nước ngoài, Nghị định số 342/2026/NĐ-CP ngày 3/9/2026 của Chính phủ đã được áp dụng từ ngày 18/10/2026, thay thế Nghị định số 09/2018/NĐ-CP.
Nghị định điều chỉnh hoạt động mua bán hàng hóa và các hoạt động liên quan trực tiếp đến mua bán hàng hóa của nhà đầu tư nước ngoài, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Những thay đổi này đòi hỏi các đơn vị có vốn ngoại rà soát lại phạm vi hoạt động, điều kiện kinh doanh và thủ tục liên quan để bảo đảm phù hợp với khung pháp lý mới.
Doanh nghiệp cần chủ động trước những quy định mới
Từ nay đến tháng 3/2027, thêm 4 văn bản sẽ lần lượt được đưa vào áp dụng, tạo ra những thay đổi đối với thủ tục hải quan, truy xuất nguồn gốc và quản lý hàng hóa.
Mốc gần nhất là ngày 16/11/2026, khi Thông tư số 142/2026/TT-BTC ngày 29/9/2026 của Bộ Tài chính chính thức có hiệu lực. Văn bản sửa đổi, bổ sung một số nội dung liên quan đến thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh gửi qua dịch vụ bưu chính của doanh nghiệp được chỉ định và dịch vụ chuyển phát nhanh quốc tế.
Tiếp đến, từ ngày 1/1/2027, Nghị định số 372/2026/NĐ-CP ngày 29/9/2026 của Chính phủ về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa sẽ được triển khai.
Theo cơ chế mới, việc truy xuất nguồn gốc được thực hiện trên môi trường số thông qua mã định danh trên Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa.
Các sự kiện trọng yếu trong toàn bộ quá trình sản xuất, nhập khẩu, xuất khẩu và lưu thông sẽ được ghi nhận trên hệ thống. Trong đó, thời điểm cơ quan hải quan quyết định thông quan cũng là một thông tin được cập nhật, tạo thêm cơ sở để theo dõi hành trình của sản phẩm trên thị trường.
Cũng từ ngày 1/1/2027, Thông tư số 63/2026/TT-BKHCN ngày 27/10/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ bắt đầu được áp dụng, thay thế Thông tư số 11/2018/TT-BTTTT. Thông tư công bố chi tiết danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng cấm nhập khẩu kèm mã HS.
Mốc tiếp theo là ngày 1/3/2027, thời điểm Luật số 11/2026/QH16 ngày 23/8/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan chính thức có hiệu lực.
Luật sửa đổi nhiều nội dung liên quan đến hồ sơ hải quan, đại lý làm thủ tục hải quan, kiểm tra sau thông quan và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Đây là những thay đổi có thể tác động trực tiếp đến quy trình khai báo, chuẩn bị hồ sơ và phối hợp với cơ quan hải quan của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
Đại diện Chi cục Hải quan khu vực VIII khuyến nghị các đơn vị rà soát mã HS, đối chiếu với danh mục hàng cấm và các danh mục quản lý mới ngay từ khâu đàm phán, ký kết hợp đồng. Đối với hàng hóa có khả năng thuộc nhóm lưỡng dụng, việc phân loại cần dựa đồng thời trên mã HS, đặc điểm kỹ thuật và công nghệ của sản phẩm. Cách tiếp cận này giúp hạn chế nguy cơ khai báo sai, thiếu giấy phép hoặc phát sinh vướng mắc trong quá trình thông quan.
