M&A muốn phát triển bền vững phải có “hạ tầng mềm” đồng bộ

Chuyên gia kinh tế TS. Nguyễn Đức Kiên, nguyên Tổ trưởng Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ.

Phóng viên: Ông đánh giá như thế nào về bức tranh chung của thị trường M&A Việt Nam hiện nay?

TS. Nguyễn Đức Kiên: Tôi cho rằng thị trường M&A Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, với dư địa tăng trưởng còn rất lớn và cấu trúc thị trường cũng đang có những thay đổi tích cực.

Theo số liệu năm 2025, thị trường M&A Việt Nam ghi nhận khoảng 367 thương vụ với tổng giá trị 8,7 tỷ USD, tăng khoảng 26% so với năm trước. Điều này cho thấy hoạt động mua bán, sáp nhập doanh nghiệp đã phục hồi tương đối rõ sau giai đoạn thị trường trầm lắng và đang dần quay lại quỹ đạo tăng trưởng.

Điểm đáng chú ý là nhà đầu tư Việt Nam không còn đứng ngoài cuộc chơi. Trong năm 2025, khối nhà đầu tư trong nước dẫn đầu cả về quy mô lẫn số lượng giao dịch với khoảng 4,046 tỷ USD và 143 thương vụ. Số liệu này phản ánh doanh nghiệp Việt Nam đang chủ động hơn trong chiến lược tái cấu trúc, mở rộng quy mô và tìm kiếm cơ hội tăng trưởng thông qua M&A.

Bên cạnh đó, Việt Nam vẫn duy trì sức hút đối với dòng vốn quốc tế khi các nhà đầu tư đến từ Thái Lan, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc và Hoa Kỳ tiếp tục hiện diện tích cực trên thị trường. Chẳng hạn, nhà đầu tư Thái Lan ghi nhận khoảng 1,298 tỷ USD với 29 thương vụ; Hàn Quốc đạt gần 763 triệu USD, trong khi Nhật Bản và Trung Quốc cũng duy trì hoạt động khá ổn định.

Như vậy, M&A tại Việt Nam không còn đơn thuần là hoạt động mua bán tài sản hay thoái vốn, mà đang dần trở thành công cụ chiến lược giúp doanh nghiệp tái cấu trúc, mở rộng thị phần, tiếp cận công nghệ và nâng cao năng lực quản trị.Tuy nhiên, để thị trường phát triển bền vững hơn, chúng ta vẫn cần một hệ sinh thái vận hành chuyên nghiệp, minh bạch và có tính chuẩn hóa cao hơn.

Phóng viên: Theo ông, đâu là điểm nghẽn lớn nhất đang cản trở thị trường M&A Việt Nam phát triển nhanh và bền vững hơn?

TS. Nguyễn Đức Kiên: Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở thiếu nhu cầu, mà nằm ở việc thiếu một hệ sinh thái vận hành đồng bộ. Chúng ta vẫn thiếu dữ liệu thị trường đủ tin cậy, thiếu chuẩn nghề nghiệp, thiếu đội ngũ tư vấn chuyên sâu và đặc biệt là thiếu cơ chế phối hợp hiệu quả giữa doanh nghiệp, nhà đầu tư và cơ quan quản lý.

Nói cách khác, Việt Nam đã có thị trường, nhưng chưa có đầy đủ “hạ tầng mềm” để thị trường M&A phát triển nhanh và bền vững hơn. Nếu giải quyết được các khoảng trống này, M&A hoàn toàn có thể trở thành một kênh tái cấu trúc và phân bổ nguồn lực quan trọng của nền kinh tế Việt Nam trong thập kỷ tới.

Phóng viên: Để định hướng, kết nối và chuẩn hóa hoạt động, thị trường M&A Việt Nam cần gì, thưa ông?

TS. Nguyễn Đức Kiên: Thị trường M&A Việt Nam đang bước sang giai đoạn phát triển mới nhưng vẫn thiếu tính liên kết và chuẩn hóa. Trong nhiều năm qua, không ít doanh nghiệp vẫn nhìn M&A như một hoạt động mang tính tình huống, chỉ xuất hiện khi doanh nghiệp gặp khó khăn hoặc cần thoái vốn. Trong khi đó, tại nhiều nền kinh tế phát triển, M&A là công cụ tăng trưởng bình thường để doanh nghiệp mở rộng quy mô, tiếp cận công nghệ, thị trường, nguồn lực quản trị và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Vì vậy, thị trường M&A Việt Nam cần một tổ chức để đưa ra những định hướng, từng bước hình thành hệ sinh thái hỗ trợ thị trường hoạt động bài bản hơn, từ kết nối doanh nghiệp, nâng cao chất lượng tư vấn đến thúc đẩy xây dựng cơ sở dữ liệu và chuẩn nghề nghiệp cho hoạt động M&A.

Quan trọng hơn, thị trường cần một tổ chức có khả năng góp phần xây dựng “luật chơi” minh bạch hơn, tăng niềm tin giữa các chủ thể tham gia và giúp doanh nghiệp Việt Nam nhìn M&A như một công cụ quản trị, phát triển chiến lược chứ không đơn thuần là hoạt động mua bán vốn ngắn hạn.

Hiểu được nhu cầu này, ngày 8/5/2026, Đại hội thành lập Hiệp hội Mua bán và Sáp nhập Doanh nghiệp Việt Nam (VMAA) khóa I, nhiệm kỳ 2026-2031 sẽ diễn ra, với thông điệp cốt lõi là hướng tới: Tuân thủ pháp luật – Minh bạch – Hiệu quả. Kỳ vọng lớn nhất của Hiệp hội là cùng các cơ quan quản lý nhà nước xây dựng được một hành lang pháp lý đầy đủ, đồng bộ và đủ mạnh cho hoạt động mua bán, sáp nhập doanh nghiệp.

Thông qua đó, hoạt động M&A tại Việt Nam sẽ từng bước chuyển từ một lĩnh vực còn tương đối mới trở thành hoạt động minh bạch, phổ biến và thường xuyên hơn trong nền kinh tế; góp phần thúc đẩy tái cấu trúc doanh nghiệp, thu hút đầu tư và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Về dài hạn, tôi kỳ vọng M&A sẽ trở thành một công cụ phát triển doanh nghiệp quan trọng, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam mở rộng quy mô, đổi mới quản trị, tiếp cận công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng.

Phóng viên: Xin cảm ơn những chia sẻ của ông!